31 10 2015

Քննարկում. Գյուղացին միայնակ է մնացել իր խնդիրների հետ



Գյուղատնտեսական տարին ավարտին է մոտենում. տարին հիմնականում բարեբեր էր, բայց կառավարությանը չհաջողվեց անհրաժշտ չափով լուծել գյուղացիների առջև ծառացած ու անլուծելի համարվող խնդիրները և խուսափել դժգոհություններից: Ինչո՞ւ այդպես եղավ, ինչո՞ւ ԵՏՄ-ի հսկայական շուկայում հայկական արտադրության մթերքները լիովին չեն իրացվում, ինչո՞ւ մեզ չի հաջողվում գտնել նոր շուկաներ, ինչո՞ւ է մթերվածի դիմաց ուշ վճարվում, ինչո՞ւ թե մթերումների, թե ցանքատարածությունների ու հողի մշակումների վերաբերյալ պաշտոնական վիճակագրությունն ու իրականությունը չեն համապատասխանում, արդյո՞ք մտահոգիչ չէ, որ երկրի տնտեսության աճը հիմնականում սեզոնային համարվող գյուղատնտեսության հաշվին է:
Այս ու այլ հարցեր ենք քննարկել Yerevan.Today-ի տաղավարում՝ գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ Գառնիկ Պետրոսյանի հետ:

 

Գառնիկ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

 

Ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի Ագրոնոմիական ֆակուլտետը: Աշխատել է գյուղատնտեսության նախարարության բուսաբուծության, անտառային տնտեսության և բույսերի պաշտպանության վարչության պետի, ՄԱԿ-ի ՊԳԿ Ծրագրի ազգային խորհրդատուի, ծրագրի համակարգողի պաշտոններում:

2012 թվականից գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ է: Գյուղատնտեսական գիտությունների թեկնածու է:

Հովհաննես
Երանյան

խմբագիր

Իզաբելլա
Հովհաննիսյան

լրագրող

Գառնիկ
Պետրոսյան

ԳՆ փոխնախարար

Սևակ
Հակոբյան

գլխավոր խմբագիր

 

Ներկայացնում ենք հատվածներ քննարկումից

Հակոբյան Գյուղատնտեսական տարին մոտենում է ավարտին, ինչու՞ կառավարությունը չկարողացավ տարին փակել՝ թե գյուղացիներին, թե մթերողներին չնեղացնելով: Մենք անընդհատ լսում էինք, որ խնդիրներ չկան, բայց տեսնում ենք, որ ճանապարհներ են փակվում:

Պետրոսյան Տարին բավական բարեբեր էր, բոլոր մշակաբույսերի մասով ունենք առաջընթաց: Լարվածությունը հիմնականում կախված էր խաղողի մթերման հետ: Մեզ համար դա անակնկալ չէր: Դեռ տաերսկզբից գիտեինք, որ խնդիրներ են լինելու, քանի որ զգալիորեն կրճատվեցին կոնյակի, գինու արտահանումները: Այս օրերին անընդհատ քննադատությունների թիրախ է դառնում Գյուղնախարարությունը: Կան խնդիրներ, դժգոհություններ, նաև՝ մթերման գների հետ կապված, սա ոչ-ոք չի կարող ժխտել: Բայց, միաժամանակ, նախորդ տարի 184,000 տոննա խաղող է մթերվել, իսկ այս տարի՝ 212,300 տոննա: Եթե կա տպավորություն, որ որևէ քայլ չձեռնարկելու պայամններում այս խնդիրը կարող էր լուծվել, առնվազն միամիտ մոտեցում կլինի:

Հովհաննիսյան Բազմաթիվ պաշտոնյաներ ասում էին, որ ԵՏՄ-ի շուկան մեծ է, և մեր արտադրանքն այնտեղ կիրացվի, սակայն պարզվեց, որ հայկական խնձոր, խաղող, վարունգ կամ լոլիկ ԵՏՄ-ի այդ մեծ շուկայում չեն օգտագործում: Ի՞նչ քայլեր են արվում, այլ շուկաներ ներգրավելու համար, մանավանդ որ մեր արտադրանքի ծավալները չնչին են:

Պետրոսյան Ռուսական շուկան շատ տարողունակ, անսպառ շուկա է, և մեզ համար լայն հնարավորություններ են իրականանում ստեղծվել: Իրականում ի՞նչ տեղի ունեցավ: Ռուբլու կտրուկ անկման և սանկցիաների պայմաններում լուրջ խնդիրներ առաջացան շուկայում, նաև սպառման ծավալները կրճատվեցին: Եվ մեր արտահանողների համար, արդեն, տնտեսապես ձեռնտու չէր ապրանքների արտահանումը: Այնուամենայնիվ, այս պայմաններում, նախորդ տարվա համեմատ շուրջ 26-27 հազար տոննա ավել գյուղմթերք է արտահանվել: Լիովին կիսում եմ ձեր մտահոգությունը, որ մեկ շուկայի վրա կենտրոնանալը ընդունելի չէ: Բայց մեկ երկու ամսում, երկու տարում հնարավոր չէ նոր շուկաներ գտնել, ճանաչելի դառնալ:

Երանյան Կհամաձայնեք, որ գյուղատնտեսության հիմնական խնդիրներից մեկն անկախությունից մինչև այսօր արտահանման խնդիրն է. ինչո՞ւ եք ասում մեկ-երկու տարի:

Պետրոսյան Ապրանք վաճառելն ամբողջ աշխարհում բավական բարդ խնդիր է: Ընդհանրապես մեր շուկան անկայուն է, և մեր գյուղացիական արտադրության հիմնական խնդիրներից մեկը դա է: Երբ գյուղացին պլանավորում է, թե եկող տարի ինչ պիտի մշակի, նա չգիտի՝ իրականում այդ քանակությունները կարտահանվե՞ն կամ ներքին շուկայում ի՞նչ գնով կվաճառի:

Երանյան Եվրոպական ամենազարգացած երկրներում էլ գյուղատնտեսական խնդիրներն ամենահրատապն են: Բայց այդ օրինակները իմաստ չունի որ բերենք, քանի որ այնտեղ պետությունը սուբսիդավորում է գյուղատնտեսությունը և չի թողնում գյուղացին կործանվի: Մենք այս անհուսությամբ, երբ ասում ենք՝ ճար չկա, ասում ենք՝ գնացեք-կտրեք խաղողի այգիները կամ հանկարծ այսքան բերք չստանաք, որովհետև չենք իրացնելու:

Պետրոսյան Ոչ, նման բան չկա: Ինձ շատ են այս հարցը հղում, կարող էին տարողություններ ստեղծեին, արտադրություն ստեղծեին, արտահանեին: Ես էլ հարցնում եմ՝ ո՞նց եք տեսնում դրա ճանապարհը:

Հովհաննիսյան Սառնարանային տնտեսության անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք:

Պետրոսյան Ոչ: Մենք գտնվում ենք ազատ շուկայական պայմաններում: Պետության դերը, գյուղատնտեսության նախարարության դերն է քաղաքականությունը մշակել, և այս փոխհարաբերությունների ներդաշնակ զարգացման համար խոչընդոտները հաղթահարել՝ օրենսդրական ճանապարհով: Եթե ապրանքների արտահանման համար կա խնդիր, պետության խնդիրն է սա:

Այո, պետք են սուբսիդիաներ և մեծ ծավալի ներդրումներ, այո եկեք խոսենք վարկերի մասին, որ 15-20 տոկոսանոց վարկեր է վերցնում գյուղացին և չի կարողանում վարկերի խնդիրը լուծել:

Երանյան Դուք ասում եք միայն գյուղացիների վարկերի մասին, բայց կարելի է մտածել մթերող կամ պահեստավորող ձեռնարկությանն էժան վարկեր տալու, սուբսիդավորելու մասին:

Պետրոսյան Արվում է դա:

Երանյան Ես հիշում եմ՝ դա արվել է 10-12 տարի առաջ, որ շատ էժան վարկեր են տվել վերամշակող ձեռնարկություններին:

Պետրոսյան Կա աշխարհի փորձը. առավելագույնը 5 տոկոսի վարկեր են, որոնք ներդրվում են գյուղատնտեսության մեջ և արդյունք են ապահովում: Մեր այս բարձր տոկոսով, կարճաժամկետ վարկերը և փոքր հողատարածքների վրա, ինչ հրաշք էլ տեղի ունենա, միևնույնն է, գյուղացին չի կարող շահեկան վիճակում հայտնվել, սա խնդիր է: Կառավարոությունը գնաց այդ քայլին, գյուղնախարությունը ծրագիր մշակեց և սուբսիդիա է տրամադրում: 14 տոկոսանոց վարկը հիմա տրվում է 8 տոկոսով: Դա խնդիրը մասնակիորեն է լուծում: Երկրորդը՝ վերամշակողների խնդիրը: Նրանք ազատ ֆինանսական միջոցների խնդիր ունեին, այստեղ կառավարությունը նույնպես աջակցեց: Այն ընկերությունները, որոնք գրավի հնարավորություն ունեն, 9,5 տոկոսով վարկեր են տրամադրվում, 3 տարով:

Որ ամեն գնով պետք էր խաղողը մթերել, քննարկման ենթակա չէ: Սա կոչ էր բոլորին, որ մենք նահանջելու տեղ չունենք, միակ պայմանը սա է, որ բերքը պիտի մթերվի: Հիմա ավելի լուրջ խնդրի առջև է Կառավարությունը: Բերքը պետք է վերամշակվի, արտահանվի: Եթե արտահանումները չկազմակերպվեն, մենք եկող տարի ծայրահեղ վատ վիճակի մեջ կընկնենք:

Հակոբյան Մենք այս պահին չունենք հաստատուն շուկաներ, որպեսզի կարողանանք մեր ապրանքը իրացնել: Ամեն դեպքում՝ գյուղացին հաշվարկող չէ, արտադրող է: Գյուղանախարարությունը, որ լավ խորհրդատու է, ունի խորհրդատվական կենտրոններ, արդյո՞ք չի կարող հաշվարկ անել, թե հանրապետությանը որքան արտադրանք է պետք՝ ներքին պահանջարկի և որքան՝ արտահանելու համար և հանձնարարական իջեցնի մարզպետարաններին:

Պետրոսյան Շատ լավ հարց է: Իրականում մենք շատ լավ ենք պատկերացնում մեր ներքին սպառման ծավալները և նաև արտահանման միջին ծավալները: Բայց մի դեպքում 1000 հեկտար կարտոֆիլի ցանքատարածությունից կարող է ստացվել 20 000 տոննա, մեկ ուրիշ դեպքում կարող է ստացվել 10 000 տոննա, մեկ ուրիշ դեպքում էլ' 30000 տոննա: Ենթադրենք մենք պլանավորում ենք և բաշխում ըստ մարզերի: Կարող է բնակլիմայական վատ պայամնների պատճառով բերքը վատ ստացվել, գինը շուկայում կտրուկ աճել, դրսից սկսեն ներմուծումներ անել և այլն: Այդ հարցերի պատասխանները ո՞վ կտա: Այս դեպքում խոսակցություններ կսկսվեն, գյուղացիները կասեն, թե իրենց զրկեցին փող աշխատելու հնարավորությունից, մյուսները փող աշխատեցին:

Մի շարք ապրանքներ ներմուծվում են Հայաստան, բայց դրանք կարելի է նաև այստեղ աճեցնել: Մենք հորդորում ենք, որ դրանք մշակեն, խորհրդատվություններ ենք անցկացնում, բայց կան կարծրատիպեր: Եթե մի տարածաշրջան մշակում է կարտոֆիլ, ցանկացած երկրորդ մշակաբույս մշակելիս մտածում է' անել, թե չանել:

Հակոբյան Գուցե բացի խորհրդից նաև սերմ տաք, սուբսիդավորեք, գործնական քայլեր անեք, որ մարդիկ սկսեն դրանով զբաղել:

Պետրոսյան Մենք ունենք բազմաթիվ տարիների փորձ ունեցող մասնագետներ, որոնք շատ լավ գիտեն' ինչ անել: Բայց ցանկացած ծրագիր, ցանկացած խնդիր առաջ շարժելու համար լուրջ ֆինանսական միջոցներ են պետք: Այն, ինչ որ հիմա արվում է, արվում է ունեցած միջոցներից ելնելով: Սա է խնդիրը:

Հովհաննիսյան Պարո'ն Պետրոսյան, գյուղնախարարն ասում էր մեկ հեկտարից մինչև 60 տոննա կարտոֆիլի բերքի մասին, այդ կարտոֆիլի իրացման հարցն ի՞նչ ընթացքում է, արդյոք լուծվա՞ծ է, քանի որ Վրաստանի հետ կապված որոշակի արգելքներ կային, արդյոք այդ արգելքները հանվե՞լ են, վրացիներն արդեն կարո՞ղ են ազատորեն գալ ու այդ կարտոֆիլը տանել:

Պետրոսյան Որևէ մեկի համար որևէ արգելք չի ստեղծվել ու չի կարող ստեղծվել: Ինչ վերաբերում է այդ' մեկ հեկտարից 60 տոննա բերքատվությանը, ես երբեմն զարմանում եմ, որ ինչ-որ նյութ է ներկայացվում, առանց խորամուխ լինելու հարցի մեջ, սկսվում են շահարկումները: Ու ստացվում է, թե Հայաստանն արդեն բազմակի անգամներ գերազանցում է աշխարհահռչակ կարտոֆիլի փորձ ունեցող Հոլանդիային, Բելգիային և այլն, և այլն: Նման բան, իրականում, չկա: Առանձին հողակտորներում ստացվում է և' 50 տոննա, և' 60 տոննա: Բայց դա առանձին հողակտորների մասին է և չի վերաբերում հանրապետության միջին բերքին: Մեր հանրապետությունում անցյալ տարի կարտոֆիլի միջին բերքը եղել է 232 ցենտներ: Այս տարի ակնկալվում է 235-240 ցենտներ:

Հակոբյան Կամաց-կամաց ստացվեց այնպես, որ մենք հողերը չենք մշակում, բայց արի ու տես, որ տարեցտարի հայտարարվում է, թե մշակովի հողերը շատացել են և այլն: Վիճակագրության և իրականության տարբերությունն է հետաքրքիր, մենք ե՞րբ ենք իմանալու, թե իրականում ինչքան հող է մշակվում և որքանով ենք ինքնաբավ:

Պետրոսյան Մենք խոսում ենք, որ այսքան խաղողի բերք կա, կամ այսքան կարտոֆիլ, վարունգ կամ բանջարեղեն է արտադրվել. այդ ինչպե՞ս տեղի ունեցավ, եթե տարածք չի ավելանում: Բա էդ բերքի քանակությունն ինչո՞վ է պայմանավորված, որտեղի՞ց է այդ բերքը, չէ՞ որ դա կարող է լինել բերքատվության և ցանքատարածությունների ավելացման հաշվին:

Երանյան Դուք կհամաձայնե՞ք ինձ հետ, որ առանձնապես մի ուրախանալու բան էլ չէ, որ գյուղատնտեսության մի բարենպաստ տարվա շնորհիվ տնտեսական աճի մեջ գյուղատնտեսության չափը այդքան մեծ է լինում: Նշանակում է՝ մյուս ոլորտները մեռնում են:

Պետրոսյան Իհարկե՝ համաձայն եմ. ավելին կարող եմ ասել' եթե մենք ուզում ենք ունենալ զարգացած գյուղատնտեսություն, ապա տնտեսության մնացած ճյուղերը պետք է զարգացում ապրեն:

 

Թեմայի մասին մանրամասն տես նաեվ`

 

 



* Հարգելի ընթերցող, մեր տեքստերում վրիպակ գտնելու դեպքում, խնդրում ենք սեղմել «Ctrl+Enter» կոճակները, և բացվող պատուհանում նշել այդ մասին. այնուհետև հաստատել` սեղմելով «Ուղարկել» կոճակը

Դիտել նաև
Orphus համակարգ