1961թ․ Հայիթիում տեղի են ունենում նախագահական ընտրություններ։ Չնայած մասնակցում էր մի քանի թեկնածու, սակայն քվեաթերթիկներում միայն բռնապետ Դյուվալիեի անունն էր։ Ընտրողները հնարավորություն չունեին դեմ քվեարկելու կամ ընտրելու այլ թեկնածուի։ Նա ստացավ 100 տոկոս ձայն և դա մեկնաբանեց որպես ժողովրդի տված անվերապահ մանդատ։ Երևի ասել են՝ է ի՞նչ է որ, էլի ժողովրդի ընտրած է, հետո՞ ինչ, որ անհավասար պայմաններում։
Շարունակեմ․ 1988թ․ Մեքսիկայի նախագահական ընտրություններում երբ ձայների 10 տոկոսը հաշվելուց հետո պարզ դարձավ, որ հաղթում է ընդդիմադիր թեկնածուն, իշխանության թեկնածուն շտապ հայտարարեց, որ ինքը ընտրվել է, հետո կառավարությունը հայտարարեց, իբր ձայների հաշվարկի էլեկտրոնային համակարգը խափանվել է։ Իսկ երբ համակարգը «վերականգնվեց», պարզվեց, որ իշխանական թեկնածուն հաղթել է ձայների 50.4%-ով։ Ընտրակեղծիքների ապացույցները վերացնելու նպատակով խորհրդարանը որոշեց այրել քվեաթերթիկները։ Դե ի՞նչ է որ, էլի ժողովրդի ընտրած է, բա ու՞մ ընտրած է․․․ հետո՞ ինչ, որ անհավասար պայմաններում։
Ռումինիայում 1946թ․ խորհրդարանական ընտրություններում ընդդիմությունը հավաքեց 80 տոկոս ձայն․ իշխանությունը վերցրեց այդ ձայները իրեն և հայտարարեց, որ ինքն է հաղթել։ Դե գիտե՞ք, երևի ասել են՝ էդքան էլ էդպես չէր, համ էլ ոնցոր ընդդիմությունը «կաշառել էր», «մանիպուլացրել էր» էլ եսիմինչ, ո՞նց են սրանք ասում կամ Լևոնենք՝ 96 թվականին։
Ինձ մոտ տպավորություն է, թե Փաշինյանը իրեն նորից վարչապետ է հռչակել այս օրինակների հիման վրա։ Հայաստանը մոտենում է մի իրավիճակի, որ չի բացառվում՝ սա վերջին համապետական ընտրություններն էր, որին մենք մասնակցում էինք։ Առանց այն էլ նախագահի ընտրուրթյունը դարձրեցին սիմվոլիկ ու ոչ մրցակցային գործընթաց, հիմա էլ Նիկոլ Փաշինյանն է իր հերթին այլանդակում ընտրական իրավունքը, մարդկանմց կամարտահայտումը։ Օրերից մի օր հնարավոր է Նիկոլի կառավարության նիստում որոշեն, թե ով պետք է անցնի խորհրդարան, ով՝ ոչ։ Ինչի հիմա էլ էդպես չէ՞։ Նիկոլը հայտարարում էր, թե «Ուժեղ Հայաստան», «Հայաստան» դաշինքներն ու ԲՀԿ-ն պիտի չանցնեն շեմը։ Առաջին երկուսի պարագայում չկարողացավ, բայց ԲՀԿ-ի դեպքում կռիվ է անում, որ դուրս թողի։ Եթե Նիկոլ Փաշինյանի թերթի նախկին աշխատողը, ըստ երևույթին՝ շեֆից SMS ստանալով, կարող է որոշել, որ իքս ընտրատեղամասի ձայները չեղարկում է, որպեսզի մեկ ուժ՝ ԲՀԿ-ն չմտնի խորհրդարան, էլ ի՞նչ ենք քննարկում։ Այ էդպես, գեղավարի։ Նիկոլն այդքան ձայն չունի, որ 2/3-ն ապահովի, ու դրա համար մասնակից ուժերից մեկի ձայները պակասեցնում են ու զրկում մանդատներից։ Ուղիղ եթերում, բոլորիս աչքի առաջ իրականացնում են ընտրական պրոցեսի տապալում, հանցագործություն։ Վերահաշվարկ են անում, տեսնում են, որ ԲՀԿ-ի ձայները ավելանում է, ասում են՝ մի րոպե, բա ընդդիմությունն էլ կակ ռազ բողոքում էր, դնում տեղամասերի արդյունքները անվավեր են ճանաչում։ Դուրս էկավ՝ դե դուք էիք բողոքել, հենա չեղարկեցինք։ Որ իրենց լիազորությունները վերազանցեցին․ էդ հեչ, Նիկոլը ամեն օր է դա անում։ ԿԸՀ-ն չունի նման իրավունք, նա կարող է կրկնակի քվեարկություն դնել, բայց չի կարող ուղղակի տեղամասի արդյունք անվավեր ճանաչել, այն դեպքում, երբ այդ տեղամասն ազդում է ընտրության արդյունքների վրա։
Կրկնում եմ՝ չունի նման իրավասություն, բայց դե էս իշխանությունը քա՜նի բան է արել, որի իրավունքը չուներ։ Նիկոլն էլ իրավունք չուներ գիշերվա կեսին, երբ ձայների ընդամենը մի քանի տոկոսն էր հաշվված, իրեն հռչակել նոր վարչապետ։ Ուղղակի, եթե հիմա քաղաքական մեկ ուժից գողանում են ձայներ, որ իրենց 2/3-ը ապահովեն, ի՞նչն է խանգարում, որ մի 500 տեղամասում էլ ընդդիմության բոլոր ձայները չեղյալ հայտարարեն, որ ապահովեն 3/5-րդ ու սահմանադրություն փոխեն հանուն Ալիևի։
ԲՀԿ-ի հետ տեղի ունեցածը նախադեպ է, կարող են սրանք խփել այնքան տոկոս, որքան ուզում են, ու եթե չի ստացվում՝ ընդդիմության ձայները համարեն անվավեր։ Հայաստանի Հանրապետությունում հունիսի 7-ի ընտրությունները տոտալ կեղծվել են։ Նախընտրական խուժանությանը հաջորդել է հետընտրական խուժանությունը։
Դեռ 1 տարի առաջվանից սկսես քարոզարշավը, կալանքի տանես ու 9 ամիս պահես հիմնական հակառակորդներից մեկին, խլես մարդու բիզնեսը, որը քո երկրի ամենախոշոր ընկերությունն է, ամբողջ ընթացքում վիրավորես, սպառնաս, բռնաճնշումների դիմես, բյուջեի փողերը շաղ տաս, ստանաս անվերապահ ու հրապարակային աջակցությունը Եվրոպայից, ԱՄՆ-ից, Թրամփի հետ է՛լ թուղթ ստորագրես, է՛լ նամակներ ստանաս-հրապարակես, Մակրոնի հետ՝ նույնը, Եվրոպական սամիթ անես ընտրություններից 1 ամիս առաջ, բոլորը քեզ գովեն, էլ պաչ, էլ գրկախառնություններ, էլ Ռուբիոյին ուղարկեն մի կես ժամով, որ աջակցություն ցույց տան, ամբողջ քարոզչականի ընթացքում սպառնաս ընդդիմադիր բոլոր-բոլորին, մեղադրանքներ հնչեցնես, ձայնագրություններ մոգոնես ու ԱԱԾ, քննչական, հակակոռուպցիոն, դատախազություն գործուղես բռնաճնշումներ կիրառելու, ընտրակաշառքից մինչև պետական դավաճանության մեղադրանքներ հորինես… Ժողովուրդ ջան, աշխարհի ծերին որ իրավաբանին էլ հարցնես, սրանք բոլորն ընտրողի կամարտահայտության վրա ազդող գործոններ են։ Բայց դա համարես քիչ ու պետական բյուջեի փողերը շաղ տաս որպես ընտրակաշառք․ թոշակառուներին թոշակով կաշառես՝ ընտրություններից երկու ամիս առաջ 10 հազար դրամ բարձրացնելով թոշակը, դրանից առաջ կաշառես երիտասարդներին՝ բանակը սարքելով 1,5 տարի, ապօրինի շինություն ունեցողներին կաշառես օրինականացման խոստումներով, անհուսալի վարկեր ունեցողներին կաշառես ինչ-որ մեղմացնող օրենքով, էլեկտրական մեքենա ունեցողներին կաշառես գույքահարկի իջեցմամբ, և ընդհանրապես, բազմաթիվ որոշումներ կայացնես ընտրություններից առաջ ու․․․ մի հատ էլ ուշադրություն․ այդ ամենի արդյունքում չստանաս անգամ 50 տոկոսը, ստիպված լինես կեղծելով, լցնելով, ստիպելով բերես ծերը-ծերին հասցնես, որ պահես իշխանությու՞նդ։ Ախար էդ ծերը-ծերինն էլ չի ստացվում, էդ էլ ես ուզում կեղծես, հանես ռադ անես, որ մի բան թքես-կպցնես՝ մնաս։
Սրանք իբր ուզում են մեզ տանել ԵՄ։ Ցույց տվեք Եվրամիության անդամ որևէ երկիր, որտեղ այ էսպիսի խայտառակ ընտրություններ տեղի ունենան։ Միությունից կհանեն ռադ կանեն։ Եվրամիությունն իր անդամ երկրներում այդպիսի ընտրություններ չի հանդուրժի․ Հայաստանինը հանդուրժում են։ Որովհետև դեռ երկար պետք է օգտագործի։ Ավստրիայում ընտրությունների երկրորդ փուլում ձայների հաշվարկման, փոստային քվեների մշակման ընթացակարգային խախտումներ էին եղել, ՍԴ-ն ընտրություններն անվավեր ճանաչեց։ Խոսքը ոչ թե քվեաթերթիկների կեղծման մասին է, այլ ընդամենը ընթացակարգային խախտումների։
Փաշինյանի մակարդակի ընտրություն ոչ միայն Հայաստանում չի եղել, այլև, ոչ մի զարգացած կամ զարգացման ուղին բռնած երկրում։ Եթե մինչ այս հայ ժողովրդի մոտ ընդունված էր նրան դիմել հողատու, թալանչի, դավաճան և այլ հավասարազոր բառերով, դրանց ավելանում է ընտրակեղծարարը։
Կարճ ասած՝ իրականում Նիկոլ Փաշինյանը պարտվել է ընտրություններում։ Սա իշխանության զավթում է, սա չստացասծ քվեի յուրացում է։ Իրենք էլ հո դա գիտեն, հաստատ գիտեն, որ չունեն ժողովրդական աջակցություն։ Պետք է հստակ արձանագրել՝ գողացված քվեներով ձևավորվելիք իշխանությունը լեգիտիմ չէ ու չի լինելու։
Սևակ Հակոբյան
