Տնտեսագետ Հրայր Կամենդատյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «Կենտրոնական բանկի վախը և դողէրոցքը։
Կենտրոնական բանկը որոշել է սահմանափակել բանկային քարտերով (անկանխիկ) վճարումներից գանձվող միջնորդավճարի առավելագույն չափերը:
Մարտի 1-ից միջնորդավճարը միջինում գրեթե կիսով չափ կնվազի: Arca քարտերի համար կդառնա 0.5%, միջազգային քարտերի համար` 0.9%:
Այս մասին տեղեկացրել է Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը:
Այս պաշտոնյային մի քանի հարց կտանք։
Ինչու չեք անդրադարձել բանկային այլ սակագների, որոնք 600֊900 % աճեցին ռուս ուկրաինական բախման արդյունքում Հայաստանում ռելոկանտների հայտնվելուց հետո ՞։
2. Ինչո՞ւ չեք անդրադառնում հհ բանկերի միջև ձևավորված կարտելային համաձայնության իրողություններին, որոնց մասին բոլորը և դուք գիտեն՞։
Թեև Կենտրոնական բանկի (ԿԲ) քայլը՝ սահմանափակելու անկանխիկ վճարումների միջնորդավճարները , մասնակի դրական տեղաշարժ է փոքր բիզնեսի համար, այն իրոք չի լուծում բանկային այլ ծառայությունների թանկացման խնդիրը։
Ահա մի քանի դիտարկում, թե ինչու է ստեղծվել այս իրավիճակը և ինչու է ԿԲ-ն դանդաղում մյուս հարցերում.
1. Շուկայական տրամաբանություն, թե՞ «Օպորտունիզմ»
Ռուս-ուկրաինական հակամարտությունից հետո Հայաստան եկած մեծ ներհոսքը (ռելոկանտներ, կապիտալ) բանկերի համար ստեղծեց գերշահույթներ ստանալու հնարավորություն։ Սակագների կտրուկ բարձրացումը բանկերը հաճախ հիմնավորում են ռիսկերի կառավարմամբ և միջազգային սանկցիաների տակ չընկնելու համար անհրաժեշտ լրացուցիչ ծախսերով։ Սակայն, փաստացի, դա դարձավ լրացուցիչ բեռ հենց տեղացի սպառողի համար։
2.
ԿԲ-ն սովորաբար խուսափում է սակագների ուղղակի կարգավորումից՝ առաջնորդվելով «ազատ շուկայի» սկզբունքով։ Նրանք միջամտում են միայն այն դեպքում, երբ իբր տեսնում են համակարգային վտանգ կամ երբ խնդիրը դառնում է քաղաքական օրակարգ (ինչպես անկանխիկի դեպքում էր)։
* Անկանխիկի սակագինը նվազեցվեց, որովհետև դա պետական ռազմավարություն է՝ ստվերի դեմ պայքարելու համար։
* Հաշիվների սպասարկման և փոխանցումների բարձր գները դեռ դիտարկվում են որպես բանկերի ներքին գնային քաղաքականություն։
3. «Կարտելային» համաձայնությունների կասկածը
Մեր նշած «մութ պայմանավորվածությունների» մասով հիմնական պատասխանատուն ոչ միայն ԿԲ-ն է, այլև Մրցակցության պաշտպանության հանձնաժողովը։ Եթե բոլոր բանկերը միաժամանակ և նույնչափ թանկացնում են ծառայությունները, դա հակամրցակցային համաձայնության հստակ ազդակ է, որը պետք է դառնա հետաքննության առարկա։
Ի՞նչն է խնդիրը տնտեսվարողի համար
Երբ անկանխիկ վճարման տոկոսը նվազում է, բայց փոխարենը թանկանում է կանխիկացումը կամ հաշվի սպասարկումը, տեղի է ունենում «ծախսերի տեղափոխում»։ Բանկերը փորձում են փոխհատուցել մի տեղում կորցրած շահույթը մեկ այլ տեղում բարձրացրած սակագնով։
Կարևոր է. Մարտի 1-ից սպասվող փոփոխությունը կօգնի խանութներին և սպասարկման կետերին ավելի քիչ վճարել բանկին, բայց սովորական քաղաքացու համար փոխանցումների և կանխիկացման բարձր տոկոսները դեռ մնում են չլուծված բեռ։ Այս ամենը երկրում բռնատիրական մոդելի ևս մեկ ապացույց է, երբ Կենտրոնական բանկը վաղուց այլևս անկախ չէ և մեկ կետից եկող հրահանգի վախից դողում է»։
