Հայաստանի նախկին արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը ընդդիմադիր ուժերին առաջարկ է արել, որում մասնավորապես ասվում է.
«Հայաստանը 2026 թվական է մտնում ոչ թե որպես երկիր, որը հանգիստ պատրաստվում է խորհրդարանական ընտրություններին, այլ որպես պետություն, որը կանգնած է իր քաղաքական ապագայի շուրջ վճռորոշ որոշումների շեմին։ Հունիսին կայանալիք ընտրությունները չեն լինելու ծրագրերի և անհատների սովորական մրցակցություն։ Նիկոլ Փաշինյանի համար իշխանության պահպանումը ոչ միայն քաղաքական, այլև անձնական հարց է։ Դժվար է հավատալ, որ Փաշինյանը չի պատկերացնում, որ այն վնասը, որը իր իշխանության օրոք պատճառվել է հայ ժողովրդին, իրավական գնահատականի չի արժանանալու։ Իսկ հանրության մեծամասնության համար արդյունքները գոյաբանական են։
Գաղտնիք չէ, որ Փաշինյանը երկար ժամանակ է պատրաստվում այս ընտրություններին։ Մեթոդներն այժմ ակնհայտ են։ Ընդդիմադիր գործիչներ, ազդեցիկ գործարարներ, հոգևորականներ, լրագրողներ և քաղաքացիական ակտիվիստներ ձերբակալվել կամ չեզոքացվել են։ Անկախ լրատվամիջոցները համակարգված կերպով ճնշվում և սահմանափակվում են։ Դատական համակարգը գործում է ոչ թե որպես գործադիր իշխանության վերահսկողության մեխանիզմ, այլ որպես դրա կիրառական գործիք։ Հայ Առաքելական Եկեղեցին, որը շարունակում է պահպանել բարոյական հեղինակություն և հասարակական վստահություն, դարձել է ենթարկեցման թիրախ, իսկ նրա անկախությունը դիտարկվում է որպես քաղաքական վերահսկողությանը խոչընդոտ, ոչ թե ազգային շարունակականության հիմնասյուն։
Սրանք առանձին չարաշահումներ չեն․ դրանք կազմում են միասնական և հետևողական ռազմավարություն։ Փաշինյանի օրոք Հայաստանը կորցրել է գործող ժողովրդավարությանը բնորոշ հիմնական հատկանիշները։ Կան չորս տասնյակից ավելի քաղաքական բանտարկյալներ։ Վախը փոխարինել է բազմակարծությանը։ Նման պայմաններում ընտրությունները չեն կարող համարվել ազատ կամ արդար միայն այն պատճառով, որ դրանք տեղի են ունենում։
Այս համատեքստում թվացյալ ընթացակարգային դիվանագիտական որոշումը ստանում է խորը քաղաքական նշանակություն։ 2025 թվականի մայիսին Ալբանիայի Տիրանա քաղաքում կայացած Եվրոպական քաղաքական համայնքի վեցերորդ հանդիպման ընթացքում Փաշինյանը խնդրեց, որպեսզի հերթական գագաթնաժողովը անցկացվի Երևանում՝ Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններից կարճ ժամանակ առաջ։ Այդ խնդրանքը բավարարվեց։
Դժվար է ժխտել, որ այս որոշումը արտացոլում է շահերի համընկնում։ Փաշինյանը շարունակում է մնալ Եվրոպայի համար հարմար գործակից, մասնավորապես՝ հաշվի առնելով նրա պատրաստակամությունը իրականացնել այն, ինչ դեռ ավարտված չէ, այդ թվում՝ սահմանադրական փոփոխություններ և Ադրբեջանի օգտին տարածքային նոր զիջումներ Հայաստանի ռազմավարական նշանակություն ունեցող հատվածներում։ Այս քայլերը, թեև ժամանակավորապես հետաձգված, կազմում են նրա հետընտրական օրակարգի առանցքը։ Վերընտրվելը գործընթացի ավարտը չէ․ այն դրա շարունակման նախապայմանն է։
Եվրոպացի առաջնորդների բարձր մակարդակի հավաքը Երևանում ընտրություններից անմիջապես առաջ անխուսափելիորեն կներկայացվի ներքին լսարանին որպես Փաշինյանի իշխանության միջազգային հավանություն։ Արդեն իսկ իշխանության խիստ վերահսկողության տակ գտնվող մեդիա միջավայրում նման պատկերները կօգտագործվեն լեգիտիմություն, անխուսափելիություն և արտաքին աջակցություն ներշնչելու համար։ Անկախ մտադրություններից՝ այդ ազդեցությունը կհանդիսանա արտաքին միջամտություն Հայաստանի ներքին քաղաքական գործընթացին։
Կարծում եմ, որ չափազանց տեղին կլիներ, եթե բոլոր ընդդիմադիր ուժերը՝ անկախ գաղափարախոսությունից կամ անցյալի հակասություններից, համատեղ նամակով դիմեն Եվրոպական քաղաքական համայնքի ղեկավարությանը և անդամ պետություններին՝ խնդրելով գագաթնաժողովը երկու ամսով հետաձգել՝ ընտրություններից հետո։
Նման խնդրանքը կունենա համոզիչ հիմնավորում։ Հայաստանի ժողովրդավարական հետընթացը, քաղաքական բանտարկյալների առկայությունը, անկախ մամուլի ճնշումը և իշխանության ավտորիտար կենտրոնացումը փաստեր են, ոչ թե կարծիքներ։ Քվեարկությունից օրեր առաջ Երևանում խոշոր քաղաքական միջոցառման անցկացումը վտանգում է արդեն իսկ խաթարված գործընթացի լեգիտիմացումը։ Հետաձգումը կհանդիսանա հարգանքի դրսևորում Հայաստանի ինքնիշխանության նկատմամբ։
Քաղաքական ուժերի համաձայնության և ցանկության դեպքում պատրաստ եմ տրամադրել նամակի նախագիծը։
Հավասարապես կարևոր է, որ նախաձեռնությունն ինքնին կարող է դառնալ ընդդիմադիր համագործակցության խթան։ Միասնական նամակը կցուցադրի լրջություն և ժողովրդավարական նորմերի վերականգնման ընդհանուր հանձնառություն։ Այն կդառնա համակարգված ջանքի սկիզբ՝ ուղղված ոչ միայն մեկ անձի պարտությանը, այլ իրական մրցակցային ընտրությունների և իշխանության խաղաղ փոխանցման երաշխավորմանը։
Հայաստանի ընտրությունը 2026 թվականին միանշանակ է։ Ներկա պայմաններում շարունակականությունը տանում է դեպի ինստիտուցիոնալ հետագա քայքայում, անդառնալի տարածքային կորուստներ և խորացող ավտորիտարիզմ։ Փոփոխությունը կարող է ապահովել Հայաստանի համար հույս և տեսլական՝ հիմնված կայուն խաղաղության, արժանապատվության և ժողովրդավարական զարգացման վրա»:
