Տնտեսագետ Հրայր Կամենդատյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է․ «Անհուսալի վարկերի ճգնաժամի հաղթահարման միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ տույժ-տուգանքների ներումը և վարկային ամնիստիան լայնորեն կիրառվող գործիքներ են հատկապես այն երկրներում, որտեղ առկա է բնակչության բարձր պարտքային բեռ և սոցիալական լարվածություն։
1. Միջազգային հիմնական մոդելները
Տույժ-տուգանքների և չաշխատող տոկոսների ամբողջական/մասնակի ներում
Փորձը (Վրաստան, Ռումինիա, Արևելյան Եվրոպա). Բանկերը և վարկային կազմակերպությունները հաճախ իրականացնում են ծրագրեր, որտեղ վարկառուին առաջարկվում է վճարել միայն մայր գումարը (կամ մայր գումարի մի մասը), իսկ կուտակված տույժերը, տուգանքները և ապառք տոկոսներն ամբողջությամբ զիջվում են։
Արդյունքը. Բանկերը հետ են ստանում դուրս գրված/անհույս պորտֆելի իրական դրամական միջոցները, իսկ քաղաքացիներն ազատվում են անվերջ աճող պարտքերից։
Պետական-բանկային համատեղ ծրագրեր (Պետական աջակցությամբ ամնիստիա)
Վրաստանի փորձը (2018 թ.). Պետության և մասնավոր հիմնադրամի/բանկերի համագործակցությամբ ավելի քան 600,000 քաղաքացու (չաշխատող սպառողական վարկեր ունեցողների) պարտքերը զրոյացվեցին։ Ծրագիրը թիրախավորել էր մինչև 2,000 լարի (մոտ 700 USD) փոքր անապահով պարտքերը, որոնք ժամկետանց էին 1 տարուց ավելի։
Արդյունքը. Հարյուր հազարավոր քաղաքացիներ դուրս եկան «սև ցուցակներից» և վերադարձան օրինական աշխատաշուկա ու բանկային համակարգ։
Ֆիզիկական անձանց սնանկության պարզեցված (արտադատական) մոդել
Գերմանիայի, ԱՄՆ-ի և ՌԴ-ի փորձը. Փոքր անապահով պարտքեր ունեցող քաղաքացիների համար գործում է անվճար կամ էժան արտադատական սնանկացման մեխանիզմ։ Եթե քաղաքացին չունի գույք և եկամուտ, որոշակի ժամկետ լրանալուց հետո (օրինակ՝ 1–3 տարի) պարտքերը օրենքի ուժով չեղարկվում են։
2. Կիրառելիությունը Հայաստանում և առաջնահերթ քայլերը
Հայաստանի իրականությունում 420,000 անհուսալի վարկառուների խնդիրը լուծելու համար ամենաարդյունավետն է երկաստիճան համակարգված մոտեցումը․
Օրենսդրական և հարկային խրախուսում բանկերին/ՎԿ-ներին
Անհրաժեշտ է հարկային արտոնություններ սահմանել այն ֆինանսական կազմակերպությունների համար, որոնք ներում են անհուսալի վարկառուների տույժերը, տուգանքներն ու ապառքները (որպեսզի ներված գումարը չդիտվի որպես բանկի հարկվող եկամուտ կամ լրացուցիչ պարտավորություն)։
Տույժ-տուգանքների զրոյացում և մայր գումարի մարման ճկուն ժամանակացույց
Սպառողական և գյուղատնտեսական փոքր ու միջին վարկերի (մինչև 1.5–2 մլն դրամ) համար կիրառել տույժերի/տուգանքների 100% ներում՝ պայմանով, որ վարկառուն ստանձնում է մայր գումարի մարումը 36–60 ամիսների ընթացքում՝ առանց լրացուցիչ տոկոսների։
Վարկային պատմության («սև ցուցակների») մաքրում
Ամնիստիայի ենթարկված կամ պարտավորությունները վերանայված կարգով մարած քաղաքացիների վարկային ռեգիստրի (ԱՔՌԱ) պատմությունը պետք է թարմացվի) վերականգնվի, որպեսզի նրանք կարողանան դուրս գալ ստվերային տնտեսությունից»։
