Հետվճարի համակարգն ունի մի շարք խորքային, համակարգային թերություններ․ Հրայր Կամենդատյան

8 Օգոստոսի, 2026

Տնտեսագետ Հրայր Կամենդատյանը ֆեյսբուքյան էջում գրել է․ «Հետվճարի (cashback) համակարգը ֆիքսված, արժանապատիվ թոշակի փոխարեն ունի մի շարք խորքային, համակարգային թերություններ, որոնք քննադատության են արժանի թե՛ սոցիալական արդարության, թե՛ տնտեսագիտական տրամաբանության և թե՛ պետական կառավարման արդյունավետության տեսանկյունից։

1. Սոցիալական անարդարություն և «աղքատից դեպի հարուստ» վերաբաշխում
* Հարուստ թոշակառուն ստանում է ավելի շատ. Հետվճարի չափը անմիջականորեն կախված է ծախսած գումարի ծավալից։ Այն թոշակառուն, ով ունի խնայողություններ կամ հարազատների աջակցություն և ամսական աննախդրամիկ ծախսում է, օրինակ, 100,000 դրամ, ստանում է առավելագույն հետվճարը։ Իսկ ծայրահեղ աղքատ թոշակառուն, ում եկամուտը միայն նվազագույն թոշակն է, չի կարողանում անհրաժեշտ ծավալի աննկանխիկ շրջանառություն ապահովել և ստանում է չնչին հետվճար։

* Կախվածություն ծախսելու սովորույթներից. Պետությունը թոշակառուին «ստիպում է» ծախսել գումարը, որպեսզի նա ստանա իրեն հասանելիք սոցիալական աջակցությունը։

2. Տնտեսական անտրամաբանություն և վարչարարական ավելորդություն
* Եթե ՀԴՄ-ն և ֆիսկալ վերահսկողությունը կան, հետվճարի խրախուսումն ավելորդ է. Հետվճարի համակարգի սկզբնական նպատակը ստվերային տնտեսության կրճատումն ու անանխիկ շրջանառության խթանումն էր։ Եթե պետությունն արդեն իսկ ներդրել է պարտադիր անկանխիկ առևտրի, ՀԴՄ կտրոնների և ֆիսկալ QR կոդերի խիստ վերահսկողություն, ապա թոշակառուին «սպառողական պաշտոնյա» սարքելն ու նրանով ստվերը կրճատելն այլևս տնտեսագիտական հիմնավորում չունի։* Բանկային համակարգի միջնորդավճարներ. Համակարգի սպասարկումը պահանջում է բանկային տրանզակցիոն ծախսեր, ծրագրային ապահովում և վարչարարություն, որոնք կլանում են պետական բյուջեից կամ բանկերից հոսող ռեսուրսները՝ փոխանակ դրանք ուղղակիորեն թոշակառուին փոխանցելու։

3. Տարիքային և ենթակառուցվածքային խտրականություն
* Թվային անհավասարություն. Բազմաթիվ տարեցներ, հատկապես բարձր տարիքային խմբերում, տեխնիկապես անկարող են կամ դժվարանում են օգտվել անկանխիիկ վճարային միջոցներից, բանկային հավելվածներից կամ հսկել հետվճարի մուտքերը։* Մարզային խտրականություն. Գյուղական համայնքներում և փոքր բնակավայրերում անկանխիկ առևտրի ենթակառուցվածքները (POS-տերմինալներ) հաճախ բացակայում են կամ թերի են աշխատում։ Արդյունքում՝ մարզաբնակ թոշակառուն զրկվում է այդ հավելումից՝ ոչ իր մեղքով։

4. Պետության պատասխանատվության փոխանցում
* Պետության պարտավորությունն է ապահովել ֆիքսված, արժանապատիվ թոշակ. Թոշակը սոցիալական երաշխիք է, ոչ թե «քեշբեքային բոնուսային ծրագիր»։ Փոխանակ պետությունը բարձրացնի բազային թոշակը՝ ապահովելով կանխատեսելի և ֆիքսված եկամուտ, նա սոցիալական ապահովության խնդիրը պայմանավորում է թոշակառուի առօրյա առևտրային վարքագծով։
Ֆիքսված և բարձր թոշակը երաշխավորում է հավասարություն, կանխատեսելիություն և արժանապատիվ ծերություն, մինչդեռ հետվճարի համակարգն այս պայմաններում վերածվում է անարդյունավետ և խտրական մեխանիզմի»։

Նմանատիպ նյութեր

Եվրոպայում գրանցվել են պատմության ամենաշոգ հունիսն ու հուլիսը. Լևոն Ազիզյան

Եվրոպայում գրանցվել են պատմության ամենաշոգ հունիսն ու հուլիսը. Լևոն Ազիզյան

2026 թվականի հունիսն ու հուլիսը Եվրոպայում դարձել են դիտարկումների պատմության ամենաշոգ ամիսները, այս մասին ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է  «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի տնօրեն Լևոն Ազիզյանը։ «Նախորդ երկու ամիսները Եվրոպայում դարձել են...

Այց Եռաբլուր` հայրենիքում Դաշնակցության վերընձյուղման 36-ամյակի առթիվ

Այց Եռաբլուր` հայրենիքում Դաշնակցության վերընձյուղման 36-ամյակի առթիվ

36 տարի առաջ, այս օրը, 1990 թ․ օգոստոսի 8-ին Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունն հայտարարեց Հայաստան իր ՎԵՐԱԴԱՐՁ-ի մասին։ Դաշնակցությունն իր կազմակերպական ներկայությունն էր վերահաստատում Հայրենիքում, որի զորացմանն ու պետականության վերակերտմանը նվիրվել էր անմնացորդ և...

Ձեր իշխանությունը թիկունքից դավաճանեց տղաներին. լռե՛ք, մի՛ շահարկեք հերոսների անունը. զոհված զինծառայողի մայրը՝ ՔՊ-ականին

Ձեր իշխանությունը թիկունքից դավաճանեց տղաներին. լռե՛ք, մի՛ շահարկեք հերոսների անունը. զոհված զինծառայողի մայրը՝ ՔՊ-ականին

44-օրյա պատերազմում նահատակված զինծառայող Ժիրայր Մարգարյանի մայրը՝ Նաիրա Մարգարյանը, ֆեյսբուքյան իր էջում արձագանքելով ՔՊ-ական պատգամավոր Թագուհի Ղազարյանին, գրում է. «Դիմում եմ Ձեզ Թագուհի Ղազարյան Ու դուք եք խոսում զգայունությունից ու ապրումներից։ Դուք ասում եք՝...

ԱՄՆ-ի հետ համաձայնության հասնելու համար այժմ հարմար պայմաններ կան․ Փեզեշքիան

ԱՄՆ-ի հետ համաձայնության հասնելու համար այժմ հարմար պայմաններ կան․ Փեզեշքիան

Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը հայտարարել է, որ ներկայումս կան համապատասխան պայմաններ ԱՄՆ-ի հետ համաձայնության հասնելու համար։ Նրա խոսքով՝ երկրի ներսում պահպանվում են համերաշխությունը, ուժն ու միասնությունը։ Փեզեշքիանը նաև նշել է, որ Իրանը վերջին հակամարտությունում...

Հրդեհ՝ Երևանի Սայաթ-Նովա պողոտայի շենքերից մեկում․ բնակիչներին տարհանել են

Հրդեհ՝ Երևանի Սայաթ-Նովա պողոտայի շենքերից մեկում․ բնակիչներին տարհանել են

Օգոստոսի 8-ին՝ ժամը 18։20-ին, ահազանգ է ստացվել, որ հրդեհ է բռնկվել Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովա պողոտայի շենքերից մեկի ութերորդ հարկում։ Հայտնում է ՆԳՆ Փրկարար ծառայությունը։ Նախնական տվյալներով՝ հրդեհը բռնկվել է բնակարանում, հրշեջ-փրկարարները շենքից տարհանել են 5 բնակչի։...