Հետվճարի համակարգն ունի մի շարք խորքային, համակարգային թերություններ․ Հրայր Կամենդատյան

8 Օգոստոսի, 2026

Տնտեսագետ Հրայր Կամենդատյանը ֆեյսբուքյան էջում գրել է․ «Հետվճարի (cashback) համակարգը ֆիքսված, արժանապատիվ թոշակի փոխարեն ունի մի շարք խորքային, համակարգային թերություններ, որոնք քննադատության են արժանի թե՛ սոցիալական արդարության, թե՛ տնտեսագիտական տրամաբանության և թե՛ պետական կառավարման արդյունավետության տեսանկյունից։

1. Սոցիալական անարդարություն և «աղքատից դեպի հարուստ» վերաբաշխում
* Հարուստ թոշակառուն ստանում է ավելի շատ. Հետվճարի չափը անմիջականորեն կախված է ծախսած գումարի ծավալից։ Այն թոշակառուն, ով ունի խնայողություններ կամ հարազատների աջակցություն և ամսական աննախդրամիկ ծախսում է, օրինակ, 100,000 դրամ, ստանում է առավելագույն հետվճարը։ Իսկ ծայրահեղ աղքատ թոշակառուն, ում եկամուտը միայն նվազագույն թոշակն է, չի կարողանում անհրաժեշտ ծավալի աննկանխիկ շրջանառություն ապահովել և ստանում է չնչին հետվճար։

* Կախվածություն ծախսելու սովորույթներից. Պետությունը թոշակառուին «ստիպում է» ծախսել գումարը, որպեսզի նա ստանա իրեն հասանելիք սոցիալական աջակցությունը։

2. Տնտեսական անտրամաբանություն և վարչարարական ավելորդություն
* Եթե ՀԴՄ-ն և ֆիսկալ վերահսկողությունը կան, հետվճարի խրախուսումն ավելորդ է. Հետվճարի համակարգի սկզբնական նպատակը ստվերային տնտեսության կրճատումն ու անանխիկ շրջանառության խթանումն էր։ Եթե պետությունն արդեն իսկ ներդրել է պարտադիր անկանխիկ առևտրի, ՀԴՄ կտրոնների և ֆիսկալ QR կոդերի խիստ վերահսկողություն, ապա թոշակառուին «սպառողական պաշտոնյա» սարքելն ու նրանով ստվերը կրճատելն այլևս տնտեսագիտական հիմնավորում չունի։* Բանկային համակարգի միջնորդավճարներ. Համակարգի սպասարկումը պահանջում է բանկային տրանզակցիոն ծախսեր, ծրագրային ապահովում և վարչարարություն, որոնք կլանում են պետական բյուջեից կամ բանկերից հոսող ռեսուրսները՝ փոխանակ դրանք ուղղակիորեն թոշակառուին փոխանցելու։

3. Տարիքային և ենթակառուցվածքային խտրականություն
* Թվային անհավասարություն. Բազմաթիվ տարեցներ, հատկապես բարձր տարիքային խմբերում, տեխնիկապես անկարող են կամ դժվարանում են օգտվել անկանխիիկ վճարային միջոցներից, բանկային հավելվածներից կամ հսկել հետվճարի մուտքերը։* Մարզային խտրականություն. Գյուղական համայնքներում և փոքր բնակավայրերում անկանխիկ առևտրի ենթակառուցվածքները (POS-տերմինալներ) հաճախ բացակայում են կամ թերի են աշխատում։ Արդյունքում՝ մարզաբնակ թոշակառուն զրկվում է այդ հավելումից՝ ոչ իր մեղքով։

4. Պետության պատասխանատվության փոխանցում
* Պետության պարտավորությունն է ապահովել ֆիքսված, արժանապատիվ թոշակ. Թոշակը սոցիալական երաշխիք է, ոչ թե «քեշբեքային բոնուսային ծրագիր»։ Փոխանակ պետությունը բարձրացնի բազային թոշակը՝ ապահովելով կանխատեսելի և ֆիքսված եկամուտ, նա սոցիալական ապահովության խնդիրը պայմանավորում է թոշակառուի առօրյա առևտրային վարքագծով։
Ֆիքսված և բարձր թոշակը երաշխավորում է հավասարություն, կանխատեսելիություն և արժանապատիվ ծերություն, մինչդեռ հետվճարի համակարգն այս պայմաններում վերածվում է անարդյունավետ և խտրական մեխանիզմի»։

Նմանատիպ նյութեր

Իրանի նորանշանակ հյուպատոս Դավուդ Յայեջին ստանձնել է պաշտոնը Կապանում

Իրանի նորանշանակ հյուպատոս Դավուդ Յայեջին ստանձնել է պաշտոնը Կապանում

Կապանում Իրանի նորանշանակ գլխավոր հյուպատոս Դավուդ Յայեջին, ժամանել է Սյունիքի մարզ և ստանձնել իր պաշտոնական պարտականությունները։ Այս մասին հայտնում է Իրանի գլխավոր հյուպատոսության մամուլի ծառայությունը։ Նշվում է, որ Դավուդ Յայեջին բազմամյա դիվանագիտական փորձ ունի։...

Հայաստանի շախմատի կանանց հավաքականը հաղթել է Ադրբեջանի հավաքականին

Հայաստանի շախմատի կանանց հավաքականը հաղթել է Ադրբեջանի հավաքականին

Շախմատի համաշխարհային 46-րդ օլիմպիադայի 7-րդ խաղափուլում Հայաստանի հավաքականը 2.5:1.5 հաշվով առավելության է հասել Ադրբեջանի նկատմամբ։ Հաղթանակ են տարել միջազգային վարպետ Լիլիթ Մկրտչյանը և գրոսմայստեր Էլինա Դանիելյանը։ Կանանց գրոսմայստեր Մարիամ Մկրտչյանի խաղն ավարտվել...

ՀԾԿՀ նախագահը քննարկել է տարածաշրջանի էներգահամակարգերը Թուրքիայի էներգետիկ համակարգին միացնելու քայլերը

ՀԾԿՀ նախագահը քննարկել է տարածաշրջանի էներգահամակարգերը Թուրքիայի էներգետիկ համակարգին միացնելու քայլերը

«Թբիլիսիում անցկացվող Էներգետիկայի կարգավորման 9-րդ համաշխարհային ֆորումի (WFER IX) շրջանակում ՀՀ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի նախագահ Մեսրոպ Մեսրոպյանը հանդիպել է Եվրոպական էներգետիկ կարգավորողների խորհրդի (CEER) նախագահ Պեդրո Վերդելյոյի և...

Կանդազի տնային կալանքը փոխվել է. նրա նկատմամբ սահմանվել  է վարչական հսկողություն` համակցված բացակայելու արգելքով

Կանդազի տնային կալանքը փոխվել է. նրա նկատմամբ սահմանվել է վարչական հսկողություն` համակցված բացակայելու արգելքով

րթուր Ավանեսյանի (Կանդազ) տնային կալանքը փոխվել է, դատարանը սահմանել է վարչական հսկողություն՝ համակցված բացակայելու արգելքով։ Արթուր Ավանեսյանը կալանավորվել էր ապրիլի 28–ին` հունիսի 7-ի ընտրություններին ընդառաջ ընտրակաշառքի փորձի մեղադրանքով։ Հունիսի վերջին դատարանը...

Երևանի օդի և շրջակա միջավայրի աղտոտվածությունը վերջին տարիներին հասել է մտահոգիչ մակարդակի. Հրայր Կամենդատյան

Երևանի օդի և շրջակա միջավայրի աղտոտվածությունը վերջին տարիներին հասել է մտահոգիչ մակարդակի. Հրայր Կամենդատյան

Տնտեսագետ Հրայր Կամենդատյանի ֆեյսբուքյան գրառումը․ «Երևանի օդի և շրջակա միջավայրի աղտոտվածությունը վերջին տարիներին հասել է մտահոգիչ մակարդակի՝ դառնալով մայրաքաղաքի ամենալուրջ էկոլոգիական և առողջապահական մարտահրավերներից մեկը: 1. Աղտոտվածության հիմնական աղբյուրները...