2026 թվականի ապրիլի 12-ը պատմական օր դարձավ Հունգարիայի համար։ Խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներով՝ երկրում տեղի ունեցավ իշխանափոխություն, որն ավարտեց վարչապետ Վիկտոր Օրբանի երկարամյա կառավարման շրջանը։ Ընդդիմադիր «Տիսա» (Tisza) կուսակցությունը, Պետեր Մադյարի գլխավորությամբ, տարավ ջախջախիչ հաղթանակ՝ ստանալով ձայների ավելի քան 53%-ը և ապահովելով սահմանադրական մեծամասնություն (138 տեղ 199-ից)։
Վիկտոր Օրբան. 16 տարի անընդմեջ՝ իշխանության ղեկին
Վիկտոր Օրբանը Հունգարիայի պատմության ամենաերկարակյաց ղեկավարներից մեկն էր։ Նա վարչապետի պաշտոնը զբաղեցրել է երկու փուլով.
- 1998-2002 թթ.
- 2010-2026 թթ. (չորս անընդմեջ ժամկետ)
Իշխանության 16 տարում նա հիմնովին փոխել էր երկրի սահմանադրական և քաղաքական դեմքը։
Ինչո՞ւ էր դժգոհ հանրությունը
Չնայած տարիներ շարունակ ունեցած բարձր վարկանիշին, Օրբանի կառավարության դեմ դժգոհությունները կուտակվել էին մի քանի հիմնական ուղղություններով.
- Իշխանության մերձավոր շրջապատի անհիմն հարստացումը և պետական միջոցների յուրացումը դարձել էին հանրային զայրույթի գլխավոր թեման։
- Կենսամակարդակի անկումը, բարձր գնաճը և առողջապահության ու հանրային տրանսպորտի համակարգերի վատթարացումը ստիպեցին նույնիսկ նախկին կողմնակիցներին երես թեքել իշխանությունից։
- Օրբանի մշտական հակամարտությունները Եվրամիության հետ և Ուկրաինային աջակցելու հարցում նրա դիմադրությունը շատ հունգարացիների մոտ մտավախություն էին առաջացրել, որ երկիրը կարող է դուրս մնալ եվրոպական ընտանիքից։
Արտաքին աջակիցները. Ովքե՞ր էին սատարում Օրբանին
Վիկտոր Օրբանն ուներ հստակ արտաքին հենարաններ, որոնք աջակցում էին նրան մինչև վերջին պահը.
- ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը և փոխնախագհահ Ջեյ Դի Վենսը բացահայտորեն սատարում էին Օրբանին՝ նրան համարելով իրենց գաղափարական դաշնակիցը։
- ՌԴ համար Օրբանը ԵՄ-ում ամենավստահելի գործընկերն էր, ով հաճախ արգելափակում էր Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցները։ Այնուամենայնիվ, ՌԴ-ն սատարող հայտարարություններ չէր անում։
- Աջակցում էին եվրոպական մի շարք երկրների ընդդիմադիր ուժեր (Ֆրանսիա, Իտալիա, Ավստրիա, Նիդերլանդներ, Իսպանիա)
Ո՞վ է հաղթողը և ինչպե՞ս հասավ հաջողության
Ընտրությունների գլխավոր հերոսը Պետեր Մադյարն է։ Նա նախկինում եղել է իշխող «Ֆիդես» կուսակցության ներքին շրջանակի անդամ, ինչը նրան թույլ տվեց խոսել համակարգի ներքին արատների մասին՝ տիրապետելով փաստերի։
Մադյարը հաղթեց, քանի որ կարողացավ կարճ ժամանակում (սկսած 2024 թվականից) միավորել ընդդիմադիր դաշտը և ներկայանալ որպես «չափավոր պահպանողական-լիբերալ» ուժ, որը կողմ է եվրոպական արժեքներին, բայց չի հրաժարվում ազգային շահերից։ Նրա նախընտրական քարոզարշավը հիմնված էր կոռուպցիայի դեմ պայքարի և ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների վրա։
Կանխատեսումները՝ մինչ ընտրությունները
Մինչ ընտրությունները կանխատեսումները բավականին լարված էին։ Թեև հարցումները ցույց էին տալիս «Տիսա» կուսակցության վարկանիշի կտրուկ աճ, շատ վերլուծաբաններ թերահավատ էին, որ ընդդիմությանը կհաջողվի հաղթել Օրբանի կողմից վերահսկվող մեդիա-դաշտի և ընտրական համակարգի պայմաններում։ Շատերը կանխատեսում էին կա՛մ Օրբանի նվազագույն հաղթանակ, կա՛մ փակուղային վիճակ․ սակայն ընտրությունների ռեկորդային մասնակցությունը (շուրջ 75 տոկոս) փոխեց ամեն ինչ՝ ապահովելով ընդդիմության ջախջախիչ առավելությունը։
Օրբանը ընդունեց պարտությունը՝ այն անվանելով «ցավոտ, բայց հստակ»։
