Ռոսսելխոզնադզորի՝ Հայաստանից ՌԴ կարանտինային հսկողության ենթակա արտադրանքի ներմուծման սահմանափակման մասին որոշումը հարվածեց արտահանման հիմնական դիրքերին՝ բանջարեղենին, մրգերին ու ծաղիկներին, և ուժգնացրեց հարցերն այն մասին, թե որքանով է Հայաստանը պատրաստ արտաքին շուկաների իրական դիվերսիֆիկացմանը։ Այն մասին, թե ինչու է Ռուսաստանը մնում գլխավոր առևտրային գործընկերը, ինչ այլընտրանքներ կան և ինչու է դրանց իրագործումը դեռևս սահմանափակ մնում, NEWS.am-ի հետ զրույցում պատմել է փորձագետ, տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը։
Ռուսաստանը՝ որպես հայկական արտահանման հիմնական շուկա
Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև տնտեսական հարաբերությունները ձևավորվել են տասնամյակների ընթացքում և մնում են երկրի արտաքին առևտրի առանցքային գործոնը։ Փորձագետի կարծիքով՝ դա բացատրվում է ինչպես աշխարհագրական, այնպես էլ պատմական պատճառներով։
«Անկախության ձեռքբերման պահից ի վեր Հայաստանի գլխավոր տնտեսական գործընկերը եղել է Ռուսաստանի Դաշնությունը»,- նշել է նա՝ ընդգծելով, որ դրան նպաստել են «օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնները», ներառյալ շուկաների մոտիկությունը և ԽՍՀՄ փլուզումից հետո գործարար կապերի պահպանումը։
2014 թվականից Հայաստանը ԵԱՏՄ անդամ է, ինչը, նրա կարծիքով, «լրացուցիչ խթան է ստեղծել հայ-ռուսական առևտրատնտեսական հարաբերությունների զարգացման համար» և հասանելիություն է բացել ոչ միայն միության շուկաներին, այլև ազատ առևտրի համաձայնագրեր ունեցող երկրներին, մասնավորապես՝ Իրանին, Սերբիային, Մոնղոլիային, Արաբական Միացյալ Էմիրություններին և այլ պետություններին։
Բարձր կախվածությունը ռուսական շուկայից և դիվերսիֆիկացումը
Առանցքային խնդիր է մնում արտահանման կառուցվածքը։ 2025 թվականին Հայաստանը Ռուսաստան է մատակարարել շուրջ 2,9 միլիարդ դոլարի ապրանք, որի զգալի մասը բաժին է ընկնում գյուղատնտեսական արտադրանքին և վերամշակված ապրանքներին։
Փորձագետն ընդգծել է առանձին կատեգորիաների կրիտիկական կախվածությունը. «Հայկական մրգերի շուրջ 90%-ն արտահանվում է հենց Ռուսաստան, իսկ բանջարեղենի մասով այդ ցուցանիշը հասնում է մոտ 98%-ի»։
Ըստ նրա՝ դա նշանակում է, որ «հայկական բանջարեղենի, մրգերի, ձկնամթերքի, ալկոհոլային խմիչքների և ծաղիկների իրացման հիմնական շուկան ավելի քան 90%-ով Ռուսաստանի Դաշնությունն է»։
«Եթե մենք զրկվում ենք այդ արտադրանքը Ռուսաստան արտահանելու հնարավորությունից, ապա փաստացի զրկվում ենք նաև դրա իրացման հնարավորությունից»,- ասել է նա։
Սուրեն Պարսյանը նշել է նաև, որ վերջին հինգ տարիների ընթացքում Հայաստանի կախվածությունը Ռուսաստանից չի նվազել, այլ, ընդհակառակը, ուժեղացել է։ Դրա վառ ապացույցն են արտահանման և ներմուծման ցուցանիշները։
Ելնելով դրանից՝ նա նշել է, որ դիվերսիֆիկացումը ոչ միայն տնտեսական, այլև ռազմավարական խնդիր է. «Հայաստանը պետք է դիվերսիֆիկացնի ինչպես արտահանման, այնպես էլ ներմուծման շուկաները։ Դա ոչ միայն տնտեսական հարց է, այլև ազգային անվտանգության կարևորագույն տարր»։
Ընդսմին, ըստ նրա, պետական ծրագրերը դեռևս զգալի արդյունք չեն տվել. «Այդ ուղղությամբ բավարար աշխատանք չի իրականացվել, իսկ գոյություն ունեցող միջոցառումները շատ թույլ ազդեցություն են ունեցել ընդհանուր ցուցանիշների վրա»։
Կառավարությունը հիմնականում շեշտը դնում է շուկաները դեպի Եվրոպա վերակողմնորոշելու վրա, սակայն, ըստ Սուրեն Պարսյանի, դեպի Եվրոպա արտահանման հիմնական արգելքը ոչ թե սակագներն են, այլ ստանդարտները. «Հայկական արտադրանքը պետք է համապատասխանի եվրոպական ստանդարտներին և նորմատիվներին, որոնք բավականին խիստ են»։
Նա ընդգծել է, որ դրա համար պահանջվում են «ժամանակ, լուրջ աշխատանք և զգալի ֆինանսական ռեսուրսներ»։ Միևնույն ժամանակ, նրա տվյալներով, մի շարք դեպքերում հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքն ավելի թանկ արժե, քան եվրոպականը. «Հայկական ապրանքները կարող են մրցակցել ավելի շուտ պրեմիում սեգմենտում՝ որակյալ արտադրանքի շուկայում։ Սակայն դրա համար անհրաժեշտ է ապահովել որակի շատ բարձր մակարդակ, ունենալ լուրջ մարկետինգային և PR աջակցություն, հասնել եվրոպական շուկայում բրենդի ճանաչելիությանը»։
Շարունակությունը՝ սկզբնաղբյուրում։
