1924 թ.-ից էլ սկիզբ առավ այսպես կոչված «Եկեղեցու բարենորոգչական շարժում»-ը, սակայն շարժումը երկար չապրեց. Հայր Դերենիկ

6 Փետրվարի, 2026

Պատահական չէ ասված. «Պատմությունը կրկնվելու հատկություն ունի», և մեր այսօրվա իրականությունն էլ դրա վառ վկայությունն է։ 100 տարի առաջ մեր եկեղեցում նույն իրականությունն էր։ Դեռևս 1920 թ. Հայաստանի խորհրդայնացման առաջին իսկ օրից սկսվեցին եկեղեցու դեմ հալածանքները, և որին զոհ գնացին 200 և ավել հոգևորականներ, ու ողջ Հայաստանով մեկ փակվեցին կամ քանդվեցին եկեղեցիներ։  Այս մասին ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է Հայր Դերենիկ աբեղա Սահակյանը։
«Ահա այդ ընթացքում՝ 1924 թ.-ից էլ սկիզբ առավ այսպես կոչված «Եկեղեցու բարենորոգչական շարժում»-ը, որի անդամներն էին եկեղեցու դեմ դուրս եկած հոգևորականները, որոնք և հովանավորվում էին խորհրդային իշխանության կողմից (դե պատճառը հայտնի է, թե ինչու աթեիստ իշխանությունը պետք է աջակցեր հոգևորականներին, որոնք դուրս էին ելել եկեղեցու դեմ)։

Շարժումն անվանվեց «Ազատ եկեղեցի», որն իր «բարենորոգչական» չարագործությունը ծավալեց մինչև 1926 թ.։ Այդ ընթացքում ստեղծեցին ամսագիր, տպագրվեցին «բարենորոգչական» ծրագրային հակաեկեղեցական լոզունգներ ու հոդվածներ, իրենց կողմից բռնազավթվեցին եկեղեցիներ և այսպես շարունակ…

Սակայն շարժումը երկար չապրեց… Հակառակ պետության կողմից իրենց տրված լիազորություններին ու բացառիկ իրավունքներին՝ հետզհետե թուլացավ, կորցրեց իմաստը, և 1927 թ. այդ շարժման կարկառուն ներկայացուցիչ, կարգալույծ եղած Աբել վարդապետն ահա այսպիսի «ՄԵՂԱՅԱԳԻՐ» նամակ գրեց Վշտալի Կաթողիկոս Գևորգ Դ-ին (1910-1930 թթ.)։
«…Զգացի, որ սխալվել եմ…

Հայտնում եմ Ձերդ Վեհափառությանը, որ հետ եմ վերցնում ու չեղյալ հայտարարում 1924/25 թվականներին Երևանում իմ անունով լույս տեսած բոլոր հակաեկեղեցական գրքույկներն ու հոդվածները: Հայոց Եկեղեցու, Հայոց Կաթողիկոսի, Մայր Աթոռի և նրա հարակից հիմնարկությունների մասին ունեցած իմ կարծիքներն ու զգացմունքները հիշյալ հրատարակությունների մեջ չեն, որ իրենց հարազատ արտահայտություններն են գտել, այլ դրանցից առաջ արտասահմանում գերմաներեն, անգլերեն ու հայերեն լեզուներով լույս ընծայած իմ աշխատությունների մեջ…»։
Ազատ եկեղեցական շարժման նախկին անդամ՝

Կարգաթող Աբել վարդապետ,

10 փետրվարի, 1927 թ. Փարիզ/Ֆրանսիա

Հ. Գ. Ի դեպ, Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարանի 2011 թ. ավարտական մագիստրոսական թեզս եղել է «Հայ Եկեղեցու հալածանքները Համայնավարության առաջին տասնամյակներին (1920-1940-ական թթ.)»։

Երբ ուսումնասիրում էի արխիվներն ու գրքերը, խորը ցավ ու կսկիծ էի ապրում, որ նման սև էջ է եղել Հայոց Եկեղեցու կյանքում, բայց արի ու տես, որ ականատեսն էլ պիտի լինեի…

Երանի՜ սա մնար միայն պատմության տխուր ու սև անցյալում,
և երանի մեղայագրերով ու զղջումներով սրբագրվեր ու մաքրագրվեր մեր հայոց կյանքը…»,- գրել է նա։

Նմանատիպ նյութեր

Պարզվում է՝ պաշտպանական կողմն իրավունք չունի միջնորդություն ներկայացնել քննիչին. փաստաբան

Պարզվում է՝ պաշտպանական կողմն իրավունք չունի միջնորդություն ներկայացնել քննիչին. փաստաբան

Փաստաբան Վահան Հովհաննիսյանի ֆեյսբուքյան գրառումը. «Քննչական կոմիտեն սահմանում է քրեական վարույթերի քննության նոր չափանիշներ։ Պարզվում է, որ այսուհետ պաշտպանական կողմն իրավունք չունի միջնորդություն ներկայացնել քննիչին՝ կատարելու քննչական գործողություններ, որովհետև...

Գագիկ Խաչատրյանը ձերբակալվել է. ՔԿ

Գագիկ Խաչատրյանը ձերբակալվել է. ՔԿ

Գագիկ Խաչատրյանը ձերբակալվել է, այս մասին ԶԼՄ-ներին հայտնել են Քննչական կոմիտեից: «Գագիկ Խաչատրյանն արդեն ՔԿ–ում է, շուտով միջնորդություն կներկայացվի նրան կալանավորելու վերաբերյալ»,– հայտնեցին Քննչական կոմիտեից։ ​​​​​​​Հիշեցնենք, որ Գագիկ Խաչատրյանի և նրա որդու...

ԱԳՆ-ն հրաժարվում է պատասխանել գերիներին վերաբերվող հարցերին․ «Ազատություն»

ԱԳՆ-ն հրաժարվում է պատասխանել գերիներին վերաբերվող հարցերին․ «Ազատություն»

Արտգործնախարարությունը հրաժարվում է ասել՝ արդյոք դիմե՞լ է Բաքվին՝ Ադրբեջանում պահվող հայ գերիներին 3-րդ երկրի կողմից այցելության նպատակով: Արտաքին քաղաքական գերատեսչությունն անցած ամսվա վերջին տեղեկացրել էր, թե Հայաստանը դիմել է չեզոք երկրի՝ հյուպատոսական այց...

«Միշտ լավատեսորեն ենք տրամադրված»․ ՌԴ փոխվարչապետը՝ Պուտին-Փաշինյան հանդիպման մասին

«Միշտ լավատեսորեն ենք տրամադրված»․ ՌԴ փոխվարչապետը՝ Պուտին-Փաշինյան հանդիպման մասին

ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը հայտարարել է, որ ռուսական կողմը լավատեսորեն է տրամադրված Վլադիմիր Պուտին-Նիկոլ Փաշինյան առաջիկա հանդիպմանը։ Հանդիպումը նախատեսված է Բիշքեքում՝ Շանհայի համագործակցության կազմակերպության գագաթաժողովի շրջանակում։ Ըստ նախնական...

Պաշտպանության նախարարի հրաժարականի հանրային պահանջ կա, քաղաքական որոշում է պետք․ Դավիթ Տոնոյան

Պաշտպանության նախարարի հրաժարականի հանրային պահանջ կա, քաղաքական որոշում է պետք․ Դավիթ Տոնոյան

Պաշտպանության նախարարի հրաժարականի հանրային պահանջ կա, քաղաքական որոշում է պետք։ Այս մասին, այսօր՝ սեպտեմբերի 1–ին, Հակակոռուպցիոն դատարանի մոտ լրագրողների հետ զրույցում հայտարարեց ՀՀ պաշտպանության նախկին նախարար Դավիթ Տոնոյանը՝ խոսելով բանակում ինքնասպանությունների...