1924 թ.-ից էլ սկիզբ առավ այսպես կոչված «Եկեղեցու բարենորոգչական շարժում»-ը, սակայն շարժումը երկար չապրեց. Հայր Դերենիկ

6 Փետրվարի, 2026

Պատահական չէ ասված. «Պատմությունը կրկնվելու հատկություն ունի», և մեր այսօրվա իրականությունն էլ դրա վառ վկայությունն է։ 100 տարի առաջ մեր եկեղեցում նույն իրականությունն էր։ Դեռևս 1920 թ. Հայաստանի խորհրդայնացման առաջին իսկ օրից սկսվեցին եկեղեցու դեմ հալածանքները, և որին զոհ գնացին 200 և ավել հոգևորականներ, ու ողջ Հայաստանով մեկ փակվեցին կամ քանդվեցին եկեղեցիներ։  Այս մասին ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է Հայր Դերենիկ աբեղա Սահակյանը։
«Ահա այդ ընթացքում՝ 1924 թ.-ից էլ սկիզբ առավ այսպես կոչված «Եկեղեցու բարենորոգչական շարժում»-ը, որի անդամներն էին եկեղեցու դեմ դուրս եկած հոգևորականները, որոնք և հովանավորվում էին խորհրդային իշխանության կողմից (դե պատճառը հայտնի է, թե ինչու աթեիստ իշխանությունը պետք է աջակցեր հոգևորականներին, որոնք դուրս էին ելել եկեղեցու դեմ)։

Շարժումն անվանվեց «Ազատ եկեղեցի», որն իր «բարենորոգչական» չարագործությունը ծավալեց մինչև 1926 թ.։ Այդ ընթացքում ստեղծեցին ամսագիր, տպագրվեցին «բարենորոգչական» ծրագրային հակաեկեղեցական լոզունգներ ու հոդվածներ, իրենց կողմից բռնազավթվեցին եկեղեցիներ և այսպես շարունակ…

Սակայն շարժումը երկար չապրեց… Հակառակ պետության կողմից իրենց տրված լիազորություններին ու բացառիկ իրավունքներին՝ հետզհետե թուլացավ, կորցրեց իմաստը, և 1927 թ. այդ շարժման կարկառուն ներկայացուցիչ, կարգալույծ եղած Աբել վարդապետն ահա այսպիսի «ՄԵՂԱՅԱԳԻՐ» նամակ գրեց Վշտալի Կաթողիկոս Գևորգ Դ-ին (1910-1930 թթ.)։
«…Զգացի, որ սխալվել եմ…

Հայտնում եմ Ձերդ Վեհափառությանը, որ հետ եմ վերցնում ու չեղյալ հայտարարում 1924/25 թվականներին Երևանում իմ անունով լույս տեսած բոլոր հակաեկեղեցական գրքույկներն ու հոդվածները: Հայոց Եկեղեցու, Հայոց Կաթողիկոսի, Մայր Աթոռի և նրա հարակից հիմնարկությունների մասին ունեցած իմ կարծիքներն ու զգացմունքները հիշյալ հրատարակությունների մեջ չեն, որ իրենց հարազատ արտահայտություններն են գտել, այլ դրանցից առաջ արտասահմանում գերմաներեն, անգլերեն ու հայերեն լեզուներով լույս ընծայած իմ աշխատությունների մեջ…»։
Ազատ եկեղեցական շարժման նախկին անդամ՝

Կարգաթող Աբել վարդապետ,

10 փետրվարի, 1927 թ. Փարիզ/Ֆրանսիա

Հ. Գ. Ի դեպ, Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարանի 2011 թ. ավարտական մագիստրոսական թեզս եղել է «Հայ Եկեղեցու հալածանքները Համայնավարության առաջին տասնամյակներին (1920-1940-ական թթ.)»։

Երբ ուսումնասիրում էի արխիվներն ու գրքերը, խորը ցավ ու կսկիծ էի ապրում, որ նման սև էջ է եղել Հայոց Եկեղեցու կյանքում, բայց արի ու տես, որ ականատեսն էլ պիտի լինեի…

Երանի՜ սա մնար միայն պատմության տխուր ու սև անցյալում,
և երանի մեղայագրերով ու զղջումներով սրբագրվեր ու մաքրագրվեր մեր հայոց կյանքը…»,- գրել է նա։

Նմանատիպ նյութեր

Առաջին կիսամյակում հանրապետությունում հայտնաբերվել է 315 օձ, որոնցից 50-ը եղել են թունավոր

Առաջին կիսամյակում հանրապետությունում հայտնաբերվել է 315 օձ, որոնցից 50-ը եղել են թունավոր

2026 թվականի առաջին կիսամյակում Հայաստանում օձերի հայտնաբերման վերաբերյալ գրանցվել է 629 կանչ, ինչը 74-ով կամ 13.3 տոկոսով ավելի է 2025 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ։ «Արմենպրես»-ի հարցմանն ի պատասխան՝ այս մասին տեղեկացրել են ՀՀ ներքին գործերի...

Արցախի «Տատիկ-պապիկը» պատկերող նկարը հեռացվել է մրցույթի տաղավարից․ տնօրենի ԺՊ-ն այն որակել է «հակապետական քայլ»

Արցախի «Տատիկ-պապիկը» պատկերող նկարը հեռացվել է մրցույթի տաղավարից․ տնօրենի ԺՊ-ն այն որակել է «հակապետական քայլ»

«Արցախյան մշակույթի պահպանման կենտրոն» ՀԿ գրում  է․ Հիշողության ապակառուցումը․ արցախյան մշակութային ինքնության ինստիտուցիոնալ ջնջման փորձերը Հայաստանում․ «Մենք ենք մեր սարերը» հուշարձանը՝ որպես «հակապետական քայլ»․ «Արցախյան մշակույթի պահպանման կենտրոն» ՀԿ-ն...

Նորակառույց շենքերի բնակիչները բողոքի ակցիա են իրականացրել՝ պահանջելով անհապաղ լուծել կոյուղատարի խնդիրը

Նորակառույց շենքերի բնակիչները բողոքի ակցիա են իրականացրել՝ պահանջելով անհապաղ լուծել կոյուղատարի խնդիրը

Երեկ՝ հուլիսի 15-ին, լարված իրավիճակ էր ստեղծվել Երևանում։ Գարեգին Նժդեհ փողոցի 23/3 հասցեի նորակառույց շենքի և հարևան նորակառույցի բնակիչները, անելանելի վիճակից դրդված, դուրս էին եկել փողոց և բողոքի ակցիա էին իրականացնում՝ պահանջելով անհապաղ լուծել իրենց շենքերը...

Ադրբեջանը պահանջում է փոխել Հայաստանի Սահմանադրությունը․ reuters

Ադրբեջանը պահանջում է փոխել Հայաստանի Սահմանադրությունը․ reuters

«Ադրբեջանը հայտարարում է, որ Հայաստանի հետ «իրական խաղաղություն» է հաստատվել, սակայն պահանջում է փոխել Հայաստանի Սահմանադրությունը»։ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև այժմ «իրական խաղաղություն» է, և տասնամյակներ տևած հակամարտությունից հետո երկու երկրները վերականգնում են...