2026 թվականի առաջին ութ ամիսների ընթացքում Հայաստանի զինված ուժերում արձանագրված 13 զինծառայողի մահը դուրս է սովորական վիճակագրության կամ առանձին պատահարների տրամաբանությունից: Այս ցուցանիշը ռազմաքաղաքական և ինստիտուցիոնալ խորը ճգնաժամի ախտանիշ է, որը վկայում է պաշտպանական համակարգի ներսում կարգապահական ու բարոյահոգեբանական կառույցների փլուզման մասին:
Խաղաղ, ոչ մարտական պայմաններում արձանագրվող կորուստները վեր են հանում երեք հիմնարար խնդիր, որոնք սպառնում են պետականության ողնաշարին.
Բարոյահոգեբանական վիճակն ու արատավոր բարքերը.
Զորամասերում տիրող միջանձնային հարաբերությունների վերահսկողության իսպառ բացակայությունը, կանոնադրային հարաբերությունների խախտումներն ու անպատժելիության մթնոլորտը հասցրել են բանակի ներսում հոգեբանական անվտանգությունը կրիտիկական նվազագույնի:
Կառավարման և հրամանատարական ճգնաժամ.
Զինվորի կյանքի և առողջության պահպանումը հրամանատարական կազմի առաջնային պարտականությունն է: Ղեկավարման օղակներում տիրող անտարբերությունն ու անհետևողականությունը հանգեցրել են նրան, որ զորամասը դադարել է լինել անվտանգ միջավայր ծառայության համար:
Քաղաքական և իրավական պատասխանատվության իսպառ բացակայություն.
Անհատական պատասխանատվության ինստիտուտի ձախողումը վերին օղակներում ծնում է համատարած թողտվություն ստորին օղակներում:
Այս իրավիճակում ձևական քննությունները կամ կրտսեր սպայական կազմին պատժելը որևէ կերպ չեն լուծում համակարգային ճգնաժամը: Ստեղծված խայտառակ պայմանները պահանջում են արմատական քաղաքական-իրավական որոշումներ.
-Բարձրագույն ղեկավարության պատասխանատվություն.
Պաշտպանության նախարարը և Գլխավոր շտաբի պետը կրում են անմիջական քաղաքական և վարչական պատասխանատվություն զինված ուժերում տիրող անարխիայի համար: Նրանք ոչ միայն պետք է անհապաղ ազատվեն զբաղեցրած պաշտոններից, այլև ենթարկվեն իրավական խիստ քննության՝ համակարգային թերացումների և հանցավոր անգործության համար:
-Անկախ աուդիտ և ինստիտուցիոնալ մաքրում.
Անհրաժեշտ է իրականացնել բանակի բարոյահոգեբանական վիճակի և անվտանգության կանոնների պահպանման արտահերթ, անկախ աուդիտ՝ ներգրավելով մասնագիտացված քաղաքացիական և զինվորական փորձագետների:
-Պատժելիության անխուսափելիություն.
Հրամանատարական ողջ շղթան, որի վերահսկողության գոտում տեղի է ունեցել ողբերգությունը, պետք է կրի ուղղակի իրավական պատասխանատվություն:
Զինված ուժերը պետության ինքնիշխանության, ազգային արժանապատվության և հանրային վստահության գլխավոր հենասյունն են: Երբ բանակը սկսում է ինքն իրեն սպառել ներսից, իսկ զինվորի կյանքը խաղաղ պայմաններում դառնում է անպաշտպան, վտանգվում է ոչ միայն ռազմական մարտունակությունը, այլև պետականության գոյության լեգիտիմությունը: Յուրաքանչյուր չկանխված մահ, յուրաքանչյուր կոծկված հանցագործություն և անպատիժ մնացած թերացում աստիճանաբար քայքայում են հասարակության ու բանակի միջև գոյություն ունեցող սրբազան ուխտը:
Այլևս հնարավոր չէ համակարգային այս աղետը քողարկել հայրենասիրական ճառերով, ձևական հանձնաժողովների ստեղծմամբ կամ կրտսեր սպաների վրա պատասխանատվությունը բարդելու արատավոր պրակտիկայով: Լռությունն ու կիսամիջոցները հավասարազոր են հանցակցության: Եթե պաշտպանական համակարգի բարձրագույն ղեկավարությունը չունի բարոյական ու քաղաքական կամք՝ սեփական պատասխանատվությունը կրելու և արմատական վիրահատական քայլեր ձեռնարկելու, նրանց հեռացումն ու իրավական պատասխանատվության ենթարկվելը դառնում են անհետաձգելի հրամայական: Սա միայն կադրային փոփոխության հարց չէ. սա պետության ողնաշարը փլուզումից փրկելու, բանակի պատիվը վերականգնելու և ապագա զինվորի կյանքը երաշխավորելու վերջին սահմանագիծն է:
