«Փաստ» օրաթերթը գրում է. anna-news.info–ն «Հայաստանը կարող է դառնալ ռազմական թիրախ Կովկասում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Մերձավոր Արևելքի հակամարտությունը անմիջականորեն է ազդում Ռուսաստանի շահերին Հարավային Կովկասում: Չնայած միջպետական երկխոսության զարգացման բարդությանը, հաշվի առնելով անդրկովկասյան պետություններում առկա ներքին և արտաքին խնդիրները՝ Ռուսաստանի միակ մշտական պատմական և, կարելի է ասել, հավերժական շահերը այդ տարածաշրջանում մնում են: Դարեր շարունակ Ռուսաստանը ծառայել է որպես Կովկասի ժողովուրդների պահպանման առաջապահ՝ պաշտպանելով նրանց ինքնությունը, մշակույթը և լեզուն, և երբեք արտաքին սպառնալիք չի բերել այդ տարածաշրջանին: Անգլիայի կողմից նախաձեռնված պատերազմները Պարսկաստանի և Թուրքիայի հետ միշտ ավարտվել են խաղաղության պայմանագրերով, որոնք հաշվի են առել Կովկասի բնիկ ժողովուրդների շահերը:
Ներկայում Երևանը և Վաշինգտոնը հաստատել են «Թրամփի ճանապարհի» (TRIPP) մանրամասները: Ի դեպ, այդ նախագիծը ոչ մի կերպ չի ենթադրում Ռուսաստանի որևէ դեր այդ միջանցքի ստեղծման կամ ապագա օգտագործման գործում: Այնպիսի զգացողություն է, որ Ռուսաստանն այլևս գոյություն չունի այդ տարածաշրջանում:
Սակայն Մոսկվան բազմիցս է նշել, որ «Թրամփի երթուղին» այս կամ այն կերպ ազդում է իր շահերի վրա։ Ըստ երևույթին, Թրամփին, որպես վաճառական, հետապնդում են Արևելահնդկական ընկերության դափնիները։ Բրիտանական Արևելահնդկական ընկերությունը 19–րդ դարում գաղութային ապրանքների հիմնական մատակարարն էր եվրոպական շուկաներ։
Այս տրանսպորտային նախագծի հայտարարված նպատակն է «ամրապնդել Հայաստանի և Ադրբեջանի բարգավաճումն ու անվտանգությունը, ինչպես նաև զարգացնել ամերիկյան առևտուրն՝ ընդլայնելով տարածաշրջանային առևտուրն ու տրանսպորտային հասանելիությունը, ինչպես նաև ստեղծելով Կենտրոնական Ասիան և Կասպից ծովը Եվրոպայի հետ կապող նոր տարանցիկ հնարավորություններ»։ Առաջարկվող «Թրամփի երթուղին» ներառում է նավթի և գազի խողովակաշարերի, օպտիկամանրաթելային մալուխների և էլեկտրահաղորդման գծերի կառուցում, ինչպես նաև Հայաստանն ու Ադրբեջանը կապող երկաթուղային և ճանապարհային ենթակառուցվածքների զարգացում։ Այս միջանցքը կանցնի Իրանի սահմանի մոտով անցնող գործող երկաթուղային գծի երկայնքով։ Այս երթուղին նախատեսվում է որպես Տրանսկասպյան տրանսպորտային միջանցքի հիմնական բաղադրիչ, որը ձգվում է Չինաստանից դեպի Ղազախստան, Կասպից ծով, Ադրբեջան, Վրաստան, ապա՝ Թուրքիա և Եվրոպա։
«Թրամփի երթուղու» ամենակարևոր նպատակը Ադրբեջանի մայրցամաքային մասը նրա էքսկլավի՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հետ կապելն է Հայաստանի Սյունիքի մարզի միջոցով։ Հետաքրքիր է, որ Երևանը անհրաժեշտ չի համարել քննարկել այս նախագծի առաջացրած խնդիրները Ռուսաստանի հետ, չնայած Հարավային Կովկասում տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման լուծումներն ի սկզբանե մշակվել էին Հայաստանի և Ադրբեջանի կողմից՝ Ռուսաստանի հետ համատեղ։ Եվ հենց Մոսկվան, ըստ 2020 թվականի եռակողմ հայտարարության, պետք է վերահսկեր այդ երթուղիների անվտանգությունը։ Բայց «Թրամփի երթուղու» համաձայնագիրը փաստացի չեղյալ է հայտարարում այդ համաձայնագրերը, չնայած որոշ հարցեր մնում են։ Օրինակ՝ նախագիծը կարող է ազդել Հայաստանի՝ ԵԱՏՄ– ում մասնակցության վրա, քանի որ ապրանքների տեղաշարժը երկրով կարգավորվում է, ի թիվս այլ բաների, օրինակ՝ այդ կազմակերպության կանոններով։ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը նաև նշել է, որ երթուղին անցնելու է ռուս սահմանապահների պատասխանատվության գոտիով։ Բացի այդ, Հայաստանի երկաթուղային գծերը կառավարվում են «Հարավկովկասյան երկաթուղիներ» ընկերության կողմից, որը «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության դուստր ձեռնարկությունն է։
Ստեղծված իրավիճակից մեկ այլ եզրակացություն էլ այն է, որ ցանկացած տարանցիկ երթուղի, որը Թեհրանը դիտարկում է որպես ամերիկյան ազդեցությունն իր մերձավոր սահմանում ամրապնդելու միջոց, կարող է դառնալ մարտադաշտ լայնածավալ հակամարտության դեպքում։ Այդ պատճառով, այլ պատճառներից բացի, Հայաստանում ցանկացած «արտատարածքային» լոգիստիկա պետք է վերացվի, որպեսզի ապահովվի Հայաստանի տարածքով անցնող բեռների վերահսկողությունը։
Մեկ այլ կարևոր կողմ է այն, որ ներկայում Իրանը ընտրողաբար հարձակվում է ամերիկյան թիրախների, մասնավորապես ռազմական թիրախների վրա։ Եթե այսօր գոյություն ունենար TRIP նախագիծը, որն առաջարկում է «վերջից և առջևից գրասենյակ» մոդել (ավտոմատացված սահմանային անցում առանց ստուգման), ապա ռազմական գործողությունների համատեքստում դա կարող է հրահրել բեռների տարանցում Հայաստանի միջով, ինչն ուղղակի սպառնալիք է ներկայացնում Իրանի համար։ Նման իրավիճակում Հայաստանի տարածքը կարող էր դառնալ մարտադաշտ Իրանի և Միացյալ Նահանգների միջև։ Հետևաբար, այս նախագիծը, որը հիմնված է «միջանցքի տրամաբանության» ու «վերջից և առջևից գրասենյակ» մոդելի վրա, պետք է մերժվի Հայաստանի և Ռուսաստանի ազգային անվտանգությանը ներկայացվող լուրջ սպառնալիքների պատճառով։ Ավելին, եթե ենթադրենք, որ TRIP նախագիծն արդեն գործում է, ապա ադրբեջանցիները, ձգտելով իրականացնել իրենց պահանջները «Արևմտյան Ադրբեջանի» գաղափարով, կարող են վերաբնակեցնել իրենց հարյուր հազարավոր քաղաքացիներին Հայաստանում: Այդ դեպքում ինչպիսի՞ն կլինի իրավիճակը Հայաստանի բնիկ էթնիկ բնակչության համար։
Ռուսաստանը միշտ պաշտպանել է իր դաշնակիցներին։ Դա այդպես էր թե՛ կայսրության, թե՛ ԽՍՀՄ օրոք։ Այսօր կոմպրադորական էլիտան, տենչալով ամերիկյան դոլարներին (հիշեք բնիկներին կարմիր ժապավեններով և դատարկ անագե տուփերով), անտեսում է իր ժողովրդի շահը, փորձում է Ռուսաստանին հեռացնել Կովկասյան երկխոսությունից և բացում է դուռը թշնամական և միտումնավոր ագրեսիվ ուժերի ներթափանցման համար Կովկաս և Կասպից ծովի տարածաշրջան։ Եթե Ռուսաստանը նահանջի, ո՞վ կպաշտպանի Հայաստանի ժողովրդին։ Երբ օգնություն անհրաժեշտ լինի, իսկ այն անպայման անհրաժեշտ կլինի, Ռուսաստանն արդեն կլինի Կովկասյան լեռներից այն կողմ։ Եվ դրա համար մեղավոր կլինի Փաշինյանի հանցավոր հակահայկական ռեժիմը։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
