Փաստաբան Ալեքսանդր Կոչուբաևի ֆեյսբուքյան գրառումը․
«Քրեական վերաքննիչ բողոքների քննությունը գրավոր կարգով իրականացնելը իրավական անվտանգության խնդիր է։
Արդարադատության նախարարության կողմից շրջանառության մեջ դրված «Քրեական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծով առաջարկվում է քրեական գործերով վերաքննիչ բողոքները, որպես կանոն, քննել գրավոր ընթացակարգով՝ սահմանելով որոշ բացառություններ և առավելագույնը 6+4 ամիս ժամկետ դրանց քննության համար։
Թեև նախագծի նպատակը արդարադատության արդյունավետությունը բարձրացնելն է, վերաքննիչ դատարանների ծանրաբեռնվածությունը թեթևացնելը, այնուամենայնիվ, մի շարք լուրջ խնդիրներ են առաջանում, որոնց անտեսումը կարող է վնասել արդար դատաքննության սկզբունքին։
Գլխավոր մտահոգությունները
- Արդար դատաքննության իրավունքի սահմանափակում
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (ՄԻԵԴ) դատապաշտպանական պրակտիկայում բազմիցս շեշտվում է, որ քրեական գործերով անձը պետք է ունենա ոչ միայն բողոքարկման, այլև բանավոր լսման իրական հնարավորություն (օր.՝ Ekbatani v. Sweden, App. No. 10563/83)։
Գրավոր ընթացակարգը կարող է զրկել ամբաստանյալին՝ հատկապես անփորձ կամ սահմանափակ ռեսուրսներով անձանց, իր փաստարկները արդյունավետորեն ներկայացնելու, դատարանի առաջ պատշաճ ներկայանալու և բանավոր ելույթով ազդելու հնարավորությունից։
- Իրավական «կանոն՝ բացառություններով» մոտեցման վտանգ
Չնայած նախագծում նշվում է, որ դատարանն իրավունք կունենա ինքնուրույն որոշել՝ վերաքննությունն իրականացվի բանավոր, թե ոչ, այդ որոշումը մնում է դատական հայեցողության դաշտում, ինչն իր հերթին կարող է հանգեցնել քմահաճ կամ անհավասար կիրառման պրակտիկայի՝ հատկապես պաշտպանվածություն չունեցող խմբերի նկատմամբ։ Ավելին, մինչդատական ակտերի բողոքարկման համար արդեն իսկ գործում է այդպիսի կանոն և գործնականում այն աշխատում է առանց բացառության։
- Միջազգային փորձի հակադրությունը
- Եվրոպական պետություններում վերաքննիչ ատյաններում գրավոր ընթացակարգը կիրառվում է որոշ դեպքերում (օրինակ՝ Իտալիա, Գերմանիա), սակայն որպես լրացուցիչ, այլ ոչ հիմնական ընթացակարգ։
- Եվրոպայի խորհրդի հանձնարարականների շրջանակներում ընդհանուր դիրքորոշումն այն է, որ գրավոր քննությունը չպետք է դառնա ամբողջական փոխարինում՝ բանավոր լսումներին՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ բողոքը վերաբերում է փաստական հանգամանքներին կամ նոր ապացույցների ներկայացմանը։
- Արդյո՞ք լուծվում է ծանրաբեռնվածության հիմնախնդիրը
Դատարանների ծանրաբեռնվածության հարցը լուծելու նպատակով տեխնիկական միջոցները (էլեկտրոնային գործավարություն, թվայնացված դատական համակարգ, լրացուցիչ կազմերի ներգրավում) կարող են լինել ավելի իրավաչափ և կայուն լուծում, քան դատավարական իրավունքների կրճատմամբ գործընթացների «արագեցումը»։
Եզրակացություն
Այս նախագիծը կարող է ունենալ հակառակ արդյունքը՝ սահմանափակելով անձանց՝ արդար և հրապարակային դատաքննության իրավունքը։ Տեխնիկական և արդյունավետության նկատառումներով լուծումներ փնտրելիս պետք է խստորեն պահպանվի հիմնարար իրավունքների առաջնահերթությունը։
Այս մոտեցմամբ հնարավոր է ստեղծել դատարաններ, որոնք դառնում են «փակ գրասենյակներ», որտեղ որոշումները կայացվում են առանց հանրության ներկայության ու առանց դատական ճշմարտության վերհանման լիարժեք գործընթացի։
Պետությունը, հատկապես քրեական գործերով, պարտավոր է հիշել՝ խոսքը միայն գործերի քանակի կամ ժամկետների մասին չէ, այլ մարդկանց ճակատագրերի և իրավունքների մասին»
