«Ժողովուրդ» օրաթերթի տեղեկություններով՝ իշխանական շրջանակներում հստակ քննարկվել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի հրաժարականին հասնելու հետագա քայլերի հարցը։
«Մեր աղբյուրների փոխանցմամբ՝ իշխանությունները մտադիր են տարբեր իրավական և քաղաքական մեխանիզմներով շարունակել Կաթողիկոսի հեռացման ուղղությամբ սկսված գործընթացը։
Հիշեցնենք՝ նախորդ տարվա ընթացքում իշխանությունների և վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից հրապարակային հայտարարություններ ու պահանջներ են հնչել Կաթողիկոսի հրաժարականի վերաբերյալ։ Սակայն Գարեգին Բ-ն հրաժարական չի ներկայացրել, և եկեղեցու ղեկավարի հեռացման հարցը չի ստացել իշխանությունների ակնկալած հանգուցալուծումը։
Այժմ գործընթացը տեղափոխվում է խորհրդարան։ ԱԺ-ում իրավունքի ուժով ստեղծվել է Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցում առաջացած ճգնաժամն ուսումնասիրող քննիչ հանձնաժողով։ Դրա ստեղծման մասին հայտարարել է ԱԺ նախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը։ Հանձնաժողովի ձևավորման իրավական հիմքը պատգամավորների ընդհանուր թվի առնվազն մեկ քառորդի պահանջն է։ ԱԺ ՔՊ խմբակցության պատգամավոր Արման Եղոյանը կգլխավորի հանձնաժողովը։ Նախատեսվում է, որ հանձնաժողովը կունենա 11 անդամ՝ 7-ը ՔՊ-ից, 4-ը՝ ընդդիմությունից։ Իշխանական խմբակցությունը հայտարարել է, որ ցանկանում է աշխատանքները սկսել հաջորդ շաբաթվանից։
Ուշագրավ է, թե ում է ՔՊ-ն վստահում այս գործընթացի ղեկավարումը։ Արման Եղոյանը վերջին շրջանում աչքի է ընկել խորհրդարանում ընդդիմադիր պատգամավորների հետ սուր առճակատումներով։
Մասնավորապես, սեպտեմբերի 15-ին ԱԺ-ում Քրիստինե Վարդանյանի հետ բանավեճի ժամանակ Եղոյանը հայտարարել էր, որ Վարդանյանը պետք է լինի հայ քաղաքական կյանքի վերջին դաշնակցականը։ Այդ արտահայտությունը քննադատության էր արժանացել ընդդիմադիր պատգամավորի կողմից։
Եվ ահա այժմ հենց Եղոյանին է վստահվում եկեղեցու շուրջ ստեղծված իրավիճակի ուսումնասիրության խորհրդարանական գործընթացը ղեկավարելու պատասխանատվությունը։
Այս պատմության ամենաուշագրավ հանգամանքն այն է, որ Կաթողիկոսի հեռացման հարցը պարզապես առանձին քաղաքական հայտարարությունների մակարդակում չէ։
2026–2031 թվականների կառավարության ծրագրի «Հոգևոր անվտանգություն» բաժնում հստակ նշված է, որ պետք է ապահովվի Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու «փաստացի պետի հեռացումը (հանգստի կոչումը)», ընտրվի կաթողիկոսական տեղապահ, ընդունվի Եկեղեցու կանոնադրությունը, ապա սահմանված կարգով ընտրվի Ամենայն Հայոց նոր Կաթողիկոս։
Այսինքն՝ գործադիր իշխանության հաստատած ծրագրում արդեն իսկ ամրագրված է Եկեղեցու գործող ղեկավարի հեռացմանն ուղղված քաղաքական նպատակը։ Իսկ այժմ խորհրդարանական քննիչ հանձնաժողովը դառնում է այդ օրակարգի իրականացման նոր փուլերից մեկը։
Հանձնաժողովի ուսումնասիրության պաշտոնական առարկան ձևակերպված է որպես Եկեղեցում առաջացած ճգնաժամի, մի շարք հոգևորականների գործունեության և Եկեղեցու՝ հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքում, ազգային մշակույթի զարգացման ու ինքնության պահպանման գործում իր բացառիկ առաքելությունը չկատարելու խնդիրների ուսումնասիրություն։
Հատկանշական է նաև, որ հանձնաժողովի աշխատանքի հիմքում դրվելու է վարչապետի հանձնարարությամբ պատրաստված զեկույցը։ Այն հրապարակել է վարչապետի աշխատակազմի Հանրային կապերի և տեղեկատվության կենտրոնը։ Փաստաթուղթը ներկայացնում է Եկեղեցում առկա խնդիրների վերաբերյալ իշխանությունների արձանագրումներն ու դրանց լուծման առաջարկները։
Այս համատեքստում հարց է առաջանում՝ արդյոք հանձնաժողովի նպատակը միայն Եկեղեցու կառավարման ու գործունեության խնդիրներն ուսումնասիրելն է, թե՞ այն նաև ծառայելու է կառավարության ծրագրով նախանշված՝ Կաթողիկոսի հեռացման օրակարգի առաջմղմանը։
Քննիչ հանձնաժողովի շուրջ արդեն իսկ ձևավորվել է քաղաքական հակադրություն։ Հոկտեմբերի 2-ին խորհրդարանական ընդդիմության ներկայացուցիչները հայտարարել են, որ չեն մասնակցելու հանձնաժողովի աշխատանքներին։
Ստացվում է՝ նախատեսված 11 անդամից 4 տեղը հատկացվելու էր ընդդիմությանը, սակայն ընդդիմադիր ուժերը չեն ցանկանում ներգրավվել գործընթացում։ Հանձնաժողովի վերջնական կազմը և ընդդիմադիր տեղերի համալրման հարցը դեռ պետք է հստակեցվեն։
Ընդդիմության չմասնակցելու պայմաններում հանձնաժողովի աշխատանքները կարող են ընթանալ առանց խորհրդարանական ընդդիմության ներգրավման։ Սա հատկապես ուշագրավ է այն պատճառով, որ ուսումնասիրվող հարցը վերաբերում է ոչ միայն քաղաքական իշխանության և Եկեղեցու հարաբերություններին, այլև կրոնական կառույցի ինքնակառավարման ու կանոնական կարգի շուրջ վեճին։
Ի դեպ, դեռ օգոստոսին Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը հայտարարել էր, որ Կաթողիկոսի հրաժարականի կամ ընտրության հարցերը չեն կարող թելադրվել քաղաքական իշխանության կողմից՝ հղում անելով Եկեղեցու ինքնակառավարման սկզբունքին և կրոնական ազատության երաշխիքներին։ Այսպիսով, կառավարության ծրագրում Կաթողիկոսի հեռացման նպատակի ամրագրումից հետո իշխանություններն անցնում են խորհրդարանական քննության փուլին»։
