Հայաստանը չպետք է վերածվի տեխնոլոգիական փորձարարական դաշտի. Վահե Դավթյան

17 Մարտի, 2026

Էներգետիկ անվտանգության փորձագետ Վահե Դավթյանը գրում է. «Հայաստանում նոր ատոմակայանի կառուցման շուրջ ծավալվող քննարկումները, մասնավորապես տարբեր հզորությունների ռեակտորների առաջարկը՝ փոքր մոդուլայինից մինչև խոշոր բլոկներ, ակտուալացնում են մի քանի հիմնարար ռիսկեր, որոնք անտեսելը կարող է երկարաժամկետ հետևանքներ ունենալ երկրի էներգետիկ անվտանգության համար։

Առաջին հերթին, կարևոր է հասկանալ, որ Հայաստանը չպետք է վերածվի տեխնոլոգիական փորձարարական դաշտի։ Փոքր մոդուլային ռեակտորների (SMR) գաղափարը, որքան էլ գրավիչ լինի իր ճկունությամբ և համեմատաբար ցածր նախնական ներդրումներով, դեռևս լիարժեք արդյունաբերական մասշտաբով ապացուցված չէ։ Համաշխարհային պրակտիկայում նման նախագծերի մեծ մասը մնում է կոնցեպտուալ կամ փորձնական փուլում։ Այս պայմաններում նման տեխնոլոգիաների ներդրումը փոքր և խոցելի էներգահամակարգ ունեցող երկրի համար կարող է ստեղծել ոչ միայն տեխնիկական, այլև համակարգային ռիսկեր։

Երկորդ՝ ընտրությունն ի օգուտ մոդուլային ռեակտորի կարող է հանգեցնել արտահանման հնարավորությունների կրճատման։ Եթե Հայաստանը հրաժարվի խոշոր բազային գեներացիայից՝ հօգուտ փոքր մոդուլային լուծումների, ապա էներգահամակարգը կկորցնի այն ծավալային առավելությունը, որը թույլ է տալիս հանդես գալ որպես տարածաշրջանային էլեկտրաէներգետիկ խաղացող։ Սա հատկապես կարևոր է Իրանի և Վրաստանի հետ էներգետիկ փոխանակումների համատեքստում:

Երրորդ՝  ֆինանսատնտեսական հաշվարկը նույնպես միանշանակ չէ։ Թեև փոքր ռեակտորների կառուցման արժեքը համեմատաբար ցածր է, դրանց արտադրած էլեկտրաէներգիայի ինքնարժեքը, ըստ առկա գնահատականների, չի կարող մրցել խոշոր բլոկների հետ։ Սա նշանակում է, որ երկարաժամկետ հեռանկարում սպառողը կարող է բախվել ավելի բարձր սակագների, ինչը սոցիալ-տնտեսական զգայուն հարց է։

Այսօր «Ռոսատոմի» կողմից ներկայացված առաջարկը համակարգային առումով առավել քան տեղավորվում է Հայաստանի երկարաժամկետ էներգետիկ շահերի մեջ։ Խոսք գնում է ամբողջական ցիկլի մասին՝ ներառյալ վառելիքի մատակարարումը, օգտագործված վառելիքի կառավարումն ու տեխնիկական սպասարկումը։ Նման ինտեգրված մոտեցումը հատկապես կարևոր է փոքր շուկա և սահմանափակ ռեսուրսներ ունեցող երկրի համար, քանի որ նվազեցնում է համակարգային անորոշությունները և ապահովում կայունություն շահագործման ողջ  ցիկլի ընթացքում։ Բացի այդ, արդեն գոյություն ունեցող փորձը և ինստիտուցիոնալ կապերը ստեղծում են կանխատեսելի միջավայր, որը դժվար է վերարտադրել այլընտրանքային մոդելների դեպքում։

Վերջապես, ռազմավարական պլանավորման բացակայությունը կամ անորոշությունը կարող է դառնալ գլխավոր ռիսկը։ Նոր ատոմակայանի շահագործման ժամկետը գնահատվում է տասնամյակներով, և այսօրվ կայացվող որոշումները փաստացի կանխորոշելու են Հայաստանի էներգետիկ ճարտարապետությունը մինչև կես դար առաջ։ Այդ պատճառով ընտրությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե տեխնոլոգիական առաջարկների բազմազանության, այլ հստակ ձևակերպված ազգային էներգետիկ ռազմավարության վրա։

Ամփոփելով՝ Հայաստանի համար առանցքային խնդիրն է ոչ թե «ինչ կառուցել»-ը, այլ «ինչի համար կառուցել»-ը։ Եթե այս հարցին չի տրվում համակարգային պատասխան, ապա ցանկացած տեխնոլոգիական լուծում կարող է վերածվել նոր կախվածության, ֆինանսական բեռի և ռազմավարական սահմանափակումների աղբյուրի»։

Նմանատիպ նյութեր

Արամ Ա–ն և Լիբանանում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպանը քննարկել են Հայաստանի ներքին իրավիճակը

Արամ Ա–ն և Լիբանանում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպանը քննարկել են Հայաստանի ներքին իրավիճակը

Մեծ Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա–ն ընդունել է Լիբանանում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպանին։ Հաղորդվում է, որ ավելի քան մեկ ժամ տևած հանդիպման ընթացքում Մեծի տանն Կիլիկիո կաթողիկոսն ու Սարմեն Բաղդասարյանն անդրադարձել են Հայաստանի ներքին իրավիճակին, Հայաստան-Լիբանան...

Արցախի իշխանությունները ողջունում են համազգային միավորման նախաձեռնությունը․ Իսկանդարյան

Արցախի իշխանությունները ողջունում են համազգային միավորման նախաձեռնությունը․ Իսկանդարյան

Արցախի Հանրապետության իշխանությունները ողջունում են Հայաստանի քաղաքական ուժերի՝ համազգային միավորման ձևավորման նախաձեռնությունը և այն արձանագրումը, որ առկա տարաձայնություններից վեր պետք է դասվեն ազգային ու պետական նշանակության առաջնահերթությունները։ Այս մասին գրել է...

Վարդանյանը պետք է դառնար ՍԴ նախագահ, քանի որ առաջիկայում անհրաժեշտ է առանձնահատուկ անսկզբունքայնություն․ փաստաբան

Վարդանյանը պետք է դառնար ՍԴ նախագահ, քանի որ առաջիկայում անհրաժեշտ է առանձնահատուկ անսկզբունքայնություն․ փաստաբան

Փաստաբան Վարդուհի Սարգսյանը ֆեյսբուքյան էջում գրել է․ «Հայաստանի Բարձր դատարանի ընտրություններն այն ցցուն օրինակն են, թե ինչպես են կազմակերպվում ընտրությունները ՀՀ-ում։ Անվավեր ճանաչել և կեղծել այնքան մինչև ընտրության արդյունքում ընտրվի ռեժիմի սրտի թեկնածուն։ Վլադիմիր...

Արդարադատության ակադեմիայի կառավարման խորհրդի դատավոր անդամ է ընտրվել Ռաֆիկ Խանդանյանը

Արդարադատության ակադեմիայի կառավարման խորհրդի դատավոր անդամ է ընտրվել Ռաֆիկ Խանդանյանը

Դատական իշխանությունը ֆեյսբուքյան էջում հայտնել է․ «Այսօր հրավիրված դատավորների ընդհանուր ժողովում Արդարադատության ակադեմիայի կառավարման խորհրդի դատավոր անդամ է ընտրվել ՀՀ վերաքննիչ վարչական դատարանի դատավոր Ռաֆիկ Խանդանյանը»։...

Հայաստանը տարեկան նվազագույնը 2 մլրդ դոլար է կորցնում խցանումների պատճառով. Վահե Գրիգորյան

Հայաստանը տարեկան նվազագույնը 2 մլրդ դոլար է կորցնում խցանումների պատճառով. Վահե Գրիգորյան

Փաստաբան Վահե Գրիգորյանի ֆեյսբուքյան գրառումը. «Հայաստանը տարեկան նվազագույնը 2 մլրդ դոլար է կորցնում խցանումների պատճառով. 7 տարվա ընթացքում այդ թիվը կազմում է 14 մլրդ դոլար։ Հայաստանը, մասնավորապես Երևանը կարող էր փակել արտաքին պարտքը 7 տարվա ընթացքում, եթե ունենար...