Ուզում եմ այսօր խոսել մարդու հիմնարար իրավունքներից ամենակարևորի՝ անմեղության կանխավարկածի մասին: Այս մասին գրել է միջազգային իրավապաշտպան Ռոբերտ Ամստերդամը։
«Իմ բազմամյա միջազգային պրակտիկայում ես անհամար անգամներ եմ տեսել, թե ինչպես է պետական ապարատը փորձում «արագ արդարադատության» տեսարան ապահովել հանրության համար: Այսօր Հայաստանում նկատվում է հենց այս վտանգավոր միտումը․ տեսախցիկների առջև հանրային ու քաղաքական գործիչների աղմկոտ ձերբակալություններ, նախաքննական մարմինների պատրաստած «մոնտաժված» տեսանյութեր ու դեռևս չապացուցված «փաստերի» հապճեպ հանրայնացում:
Երբ լրատվամիջոցները, հետևելով պաշտոնական լրահոսին, պարզապես տարածում են այս հաղորդագրությունները, ստացվում է մի իրավիճակ, որտեղ մարդն արդեն «մեղավոր» է դառնում հանրության աչքում՝ դեռ դատարանի դահլիճ չմտած:
Միջազգային իրավունքն այս հարցում ունի շատ հստակ դիրքորոշում: Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի (ՄԻԵԿ) 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետն ուղղակիորեն սահմանում է, որ հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքով։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) համանման գործերով (օրինակ՝ «Գացինսկին ընդդեմ Ռուսաստանի», «Տուրյանսկին ընդդեմ Ուկրաինայի» [2013] կամ «Պոպովն ընդդեմ Բուլղարիայի») արձանագրել է. երբ իրավապահ մարմինները տեսանյութերով (այդ թվում՝ բռնի ձերբակալության կադրերով) կամ հանրային հայտարարություններով անձին ներկայացնում են որպես արդեն «մեղավոր», կոպտորեն խախտում են անմեղության կանխավարկածը:
ՄԻԵԴ-ն ընդգծել է, որ նախաքննական մարմնի կողմից նման կադրերի միտումնավոր տարածումը դուրս է գալիս հանրությանը սոսկ տեղեկացնելու թույլատրելի սահմաններից: Իրավապահներն իրավունք չունեն հանրության աչքում կանխորոշել անձի մեղավորությունը, քանի որ դա ձևավորում է կանխակալ հանրային կարծիք և ապօրինի ճնշում է ստեղծում դատավորների վրա ապագա դատավարության ժամանակ։
Ցանկալի է, որ բոլորի համար լինի պարզ և ընդունելի՝ անմեղության կանխավարկածը թղթի վրա գրված չոր օրենք չէ, այն քաղաքացու միակ պաշտպանությունն է պետական չարաշահումներից:
Հարց իմ հետևորդներին․ Արդյոք ձեզ չեն անհանգստացնու՞մ անմեղության կանխավարկածի ոտնահարման դեպքերը, և որքանո՞վ է հնարավոր հասնել արդարադատության, երբ մարդուն նախապես «մեղավոր» են հռչակում:
