Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ եղել են կեղծված ընտրություններ։ Բայց սա, թերևս, առաջին դեպքն է, երբ ապօրինությունն այսքան ակնհայտ է։ Այդ մասին բարձրաձայնել են ինձ ծանոթ գրեթե բոլոր մասնագետները՝ անկախ իրենց քաղաքական հայացքներից։ Գրում է ԵՊՀ իրավաբանական գիտությունների դոցենտ Արսեն Թավադյանը:
«ԿԸՀ-ի արածը ստեղծում է չափազանց վտանգավոր նախադեպ և լրջագույն հարված է պետականությանը։
Ընտրական օրենսգրքի 101-րդ հոդվածը սահմանում է, որ եթե ընտրությունների ընթացքում տեղի են ունեցել այնպիսի խախտումներ, որոնք կարող էին ազդել ընտրությունների արդյունքների վրա, ապա Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը կարող է կայացնել երկու որոշում՝ առանձին տեղամասում վերաքվեարկություն կամ Ազգային ժողովի նոր ընտրություններ։
Օրենսգիրքը մանրամասն չի բացատրում, թե ինչ է նշանակում «ընտրությունների արդյունքների վրա ազդեցություն ունեցող խախտում»։ Բայց դա չի նշանակում, որ ԿԸՀ-ն կարող է գործել «я художник, я так вижу» տրամաբանությամբ։ Տվյալ դեպքում ԿԸՀ-ն հենց այդպես էլ վարվել է։
ԿԸՀ-ն այսօր տարածած հայտարարությունում նշել է.
«Մասնակի վերաքվեարկության դեպքում առաջանում է հետևյալ խնդիրը։ Հիմնական քվեարկությանը մասնակցած ընտրողները քվեարկել են այն պահին, երբ ընդհանուր արդյունքը հայտնի չէր։ Նրանք չգիտեին՝ ով է առաջատար, քանի ձայնի տարբերություն կա, որ ուժը կհաղթահարի շեմը կամ իրենց քվեն ինչ ազդեցություն կունենա վերջնական արդյունքի վրա»։
Այս մեկնաբանությունը խնդրահարույց է առնվազն երկու պատճառով։
ԱՌԱՋԻՆ՝ այն հակասում է «Ut res magis valeat quam pereat» սկզբունքին, որը ոչ բառացի նշանակում է՝ իրավական նորմը պետք է մեկնաբանվի այնպես, որ այն գործի, այլ ոչ թե կորցնի իր իմաստն ու կիրառելիությունը։ Նորմը չի կարելի մեկնաբանել այնպես, որ փաստացի չեղարկվի դրա գործողությունը։ ԿԸՀ-ի մեկնաբանության դեպքում վերաքվեարկություն երբեք չի կարող լինել, որովհետև կրկին քվեարկող ընտրողը միշտ ունենալու է ավելի շատ տեղեկատվություն, քան նախնական քվեարկությանը մասնակցած ընտրողը։
ԵՐԿՐՈՐԴ՝ եթե ԿԸՀ-ն գտնում է, որ կա ընտրողի կամքի ձևավորման կամ տակտիկական քվեարկության խնդիր, և այդ պատճառով վերաքվեարկություն հնարավոր չէ անցկացնել, ապա խախտումների՝ ընտրությունների արդյունքների վրա ազդեցություն ունենալու դեպքում ԿԸՀ-ն պետք է նշանակեր Ազգային ժողովի նոր ընտրություններ։
Տվյալ դեպքում, սակայն, ԿԸՀ-ն պարզապես ոչինչ չարեց՝ այն պարագայում, երբ ակնհայտ խախտումները կարող էին ազդել ընտրությունների արդյունքների վրա։
Իսկ ո՞րն է այդ ազդեցության գնահատման չափանիշը։ Այն, ըստ էության, մաթեմատիկական թեստ է։ Եթե պատկերացնենք, որ համապատասխան ընտրատեղամասերում գրանցված բոլոր ընտրողները քվեարկեին մեկ ուժի օգտին, պետք է հարցնել՝ արդյո՞ք խորհրդարանում ուժերի բաշխվածությունը թեկուզ մեկ մանդատով կփոխվեր։ Եթե պատասխանը այո է, ապա խախտումը կարող էր ազդել ընտրությունների արդյունքների վրա։
Մեր պարագայում երեք տեղամասերում առկա է 4238 ընտրող։ ԲՀԿ-ին պակասում է ընդամենը 156 քվե։ Այդ 156 քվեն որոշում է հինգ մանդատի և 3/5 շեմի ճակատագիրը։ Ուստի ազդեցությունն ակնհայտ է։
Այս պայմաններում, եթե ԿԸՀ-ն գտնում է, որ առկա է կամքի կամ տակտիկական քվեարկության խնդիր, և վերաքվեարկություն չի կարող անցկացվել, ապա պետք է նշանակեր Ազգային ժողովի նոր ընտրություններ։ Սա հակասում է մեկ այլ սկզբունքի` «Ubi Jus Ibi Remedium» («եթե կա խախտում, պետք է լինի նաև հետևանք»):
ԿԸՀ-ն չի կարող զուտ արձանագրել խախտումը և պարզապես անտեսել հետևանքը, այն պատճառով, որ այդ հետևանքն իրեն դուր չի գալիս։ Եթե ԿԸՀ-ի կարծիքով մեկ իրավական հետևանք կիրառելի չէ, դա չի նշանակում, որ խախտում չկա։ Դա նշանակում է, որ պետք է կիրառել օրենքով նախատեսված այլ հետևանք։
Իրականում ԿԸՀ-ն այս մոտեցմամբ ինքն իր ոտքին է կրակել։ Եթե ունենայինք անկախ Սահմանադրական դատարան, այսպիսի մեկնաբանության դեպքում այն միանշանակ անվավեր կճանաչեր ընտրությունները:
Այժմ իշխանության միակ հույսն այն է, որ Սահմանադրական դատարանը կդառնա այս հակաիրավական մոտեցման հանցակիցը և փաստացի կարդարացնի իշխանության զավթումը։
Սա ստեղծում է չափազանց վտանգավոր նախադեպ։ Եթե այս մոտեցումն ուժի մեջ մնա, այն կարող է մտնել համեմատական սահմանադրական իրավունքի դասագրքեր՝ որպես ընտրական մանիպուլյացիայի օրինակ։ Հնարավոր է՝ նույնիսկ կոչվի ԿԸՀ նախագահի անունով»։
