Ստրասբուրգում ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանի ելույթի ժամանակ, Եվրոպայի պալատի դիմաց տեղի է ունեցել բողոքի ցույց Հայ Առաքելական եկեղեցու հալածանքների եւ մարդու իրավունքների համակարգային խախտումների դեմ: Չնայած անձրեւին՝ Գերմանիայից եւ Ֆրանսիայից մոտ 30 հայ էր դուրս եկել՝ եվրոպական կառույցներին հիշեցնելու, որ երկրում իրական իրավիճակը կտրուկ տարբերվում է Երեւանի պաշտոնական հռետորաբանությունից:
Հավաքվածները բացահայտ եւ կոշտ վանկարկում էին. «Դադարեցրեք քաղաքական բռնաճնշումները Հայաստանում», «Ազատություն բոլոր քաղբանտարկյալներին», «Սահմանադրություն, ոչ թե հալածանք», «Պահպանեք եկեղեցին եւ պետությունը առանձին», «Արքեպիսկոպոսի տեղը եկեղեցում է, ոչ թե բանտում», «Արդարություն Արցախի համար» եւ «Ճանաչեք 2023թ․ Արցախյան ցեղասպանությունը»:
Ցուցարարները բացահայտ հայտարարում էին, որ Հայաստանում ընթանում է քաղաքական ճնշման նպատակային արշավ՝ եկեղեցու, այլախոհների եւ կառավարության գծին չհամապատասխանող յուրաքանչյուրի դեմ: Բողոքի ցույցերը դառնում են կանոնավոր երեւույթ հայերի շրջանում, ովքեր փորձում են ուշադրություն հրավիրել հանրապետության ներքին խնդիրների վրա, որոնք Եվրոպան մինչ օրս անտեսել է: Իրավիճակը շարունակում է վատթարանալ: Նմանատիպ բողոքի ցույց նախկինում անցկացվել էր Բեռլինում՝ պահանջելով դադարեցնել ճնշումները եկեղեցու նկատմամբ։
Այս անգամ, բողոքի ակցիայի շրջանակում, ցուցարարները նաեւ միջնորդագիր են ուղարկել քաղաքական բռնաճնշումների եւ ՀՀ Սահմանադրության խախտումների դեմ: Փաստաթղթում ընդգծվել է, որ Սահմանադրությունը երաշխավորում է հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունները, սակայն գործնականում երկիրը քաղաքական հետապնդումներ է իրականացնում կրոնական եւ քաղաքական հիմքերով՝ խաթարելով ժողովրդավարությունը եւ օրենքի գերակայությունը:
Հատկապես շեշտը դրվել է Սահմանադրության 17-րդ հոդվածի վրա, որն ամրագրում է եկեղեցու եւ պետության բաժանումը: Հայ Առաքելական եկեղեցու բարձրաստիճան հոգեւորականների ձերբակալությունները նկարագրվում են որպես կառավարության ուղղակի միջամտություն կրոնական ոլորտին եւ խղճի եւ կրոնի ազատության կոպիտ խախտում:
Միջնորդագրի հեղինակները պահանջում են անհապաղ դադարեցնել բռնաճնշումները, ազատ արձակել բոլոր 58 քաղբանտարկյալներին, այդ թվում՝ ներկայում կալանքի տակ գտնվող արքեպիսկոպոսներին, դադարեցնել հոգեւորականության եւ այլախոհների նկատմամբ ճնշումների պրակտիկան եւ պաշտոնապես ճանաչել 2023թ․ Արցախյան ցեղասպանությունը: Փաստաթղթում ընդգծվել է, որ այս պահանջների անտեսումը կխաթարի կառավարության նկատմամբ վստահությունը եւ լուրջ վնաս կհասցնի Հայաստանի միջազգային հեղինակությանը:
Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի նստաշրջանը դժվար էր նաեւ Արարատ Միրզոյանի համար։ Եվրոպական պահպանողական կուսակցության պատվիրակներից մեկը ուղիղ եւ անհարմար հարց է տվել. արդյո՞ք Նիկոլ Փաշինյանը հավակնում է Հայ Առաքելական եկեղեցու փաստացի ղեկավարությանը։
«Հայ Առաքելական եկեղեցին գոյություն ունի 1700 տարի եւ վճռորոշ դեր է խաղացել անկախության հաստատման գործում։ Արդյո՞ք պարոն Փաշինյանն իսկապես ցանկանում է ինքը ղեկավարել եկեղեցին եւ փոխարինել այն «ազգային եկեղեցով», որը զրկված է ազգային գործերին միջամտելու իրավունքից։ Նա ձերբակալել է մեծ թվով եպիսկոպոսների։ Մի՞թե սա ժողովրդավարական իրավունքների եւ կրոնական ազատության սկզբունքների խախտում չէ»,- հարցրել է պատվիրակը։
Միրզոյանի պատասխանը հավասարազոր էր ակնհայտի ժխտմանը։ Նա նման հայտարարությունները որակել է որպես «բամբասանք» եւ պնդել, որ Հայաստանում հոգեւորականության նկատմամբ իբր հետապնդումներ չկան՝ փորձելով արդարացնել իրավիճակը՝ հղում կատարելով «իրավական ընթացակարգերին» եւ «օրենքի գերակայությանը»։
Սակայն փաստերն այլ բան են ասում։ Հայաստանի իշխանությունների եւ Հայ Առաքելական եկեղեցու միջեւ լարվածությունը կտրուկ սրվել է Նիկոլ Փաշինյանի կողմից հոգեւորականության դեմ հրապարակային հարձակումներից եւ կաթողիկոսի ընտրության կարգը փոխելու նրա նախաձեռնությունից հետո, որը նախատեսում է կարեւոր դերակատարում պետության համար։
Այս ֆոնին տարբեր մեղադրանքներով ձերբակալվել են երեք թեմերի առաջնորդներ՝ արքեպիսկոպոսներ Բագրատ Գալստանյանը եւ Միքայել Աջապահյանը, եպիսկոպոս Մկրտիչ Պռոշյանը եւ Էջմիածնի Մայր աթոռի քարտուղարության ղեկավար Արշակ Խաչատրյանը։
Ձերբակալվել է նաեւ ձեռնարկատեր եւ բարերար Սամվել Կարապետյանը, ըստ էության՝ եկեղեցուն հրապարակավ աջակցելու համար, առիթ է դարձել «Մենք մեր ձեւով կմասնակցենք այս ամենին» արտահայտությունը։
Մոտեցող ընտրությունների ֆոնին տեղի ունեցողը ավելի ու ավելի է նմանվում համակարգային մաքրագործման քաղաքական եւ հասարակական ասպարեզում. ճնշումների են ենթարկվում հոգեւորականները, գործարարները, բլոգերները, պատերազմի հերոսները, լրատվամիջոցները եւ գործող կառավարությանն անհավատարիմ քաղաքական ուժերը։
Տրամաբանական հարց է առաջանում. արդյո՞ք սրանք այն ժողովրդավարական արժեքներն են, որոնց Եվրոպան պատրաստ է աջակցել եւ պաշտպանել։ Մինչ հայ պաշտոնյաները եվրոպական հարթակներից խոսում են ազատության եւ արդարության մասին, իրականում երկրում այլախոհության տարածքը նեղանում է, եւ բռնաճնշումները ներկայացվում են որպես «ժողովրդավարական ընթացակարգեր»։ Եթե Եվրոպան անտեսի Հայաստանի իշխանությունների տոտալիտար գործողությունները, ամռանը հանրապետությունը չի ունենա անկախ լրատվամիջոցներ, Փաշինյանից բացի որեւէ մեկի կողմից ստեղծված քաղաքական կուսակցություններ եւ, ամենակարեւորը, չի ունենա այն, ինչը հայ ազգային ինքնության ամենակարեւոր խորհրդանիշն է՝ Հայ Առաքելական եկեղեցին։
