Մինչ հունիսի 1-ին նշվում է Երեխաների պաշտպանության միջազգային օրը, Հայաստանում գրեթե չորս երեխայից մեկն աղքատության մեջ է ապրում։ Պաշտոնական տվյալներով՝ մեր երկրում երեխաների 28%-ն աղքատ է, իսկ 0.9%-ը՝ ծայրահեղ աղքատ։ Այս մասին գրում է Հետքը:
Այս մասին են վկայում աղքատության վերաբերյալ Վիճակագրական կոմիտեի (ՀՀ ՎԿ) վերջին հաշվարկները, որոնք ամփոփում են 2024 թվականը։ Տվյալները վերաբերում են 0-18 տարեկաններին։
Եթե դիտարկենք առանձին, ապա տղա երեխաների շրջանում աղքատության մակարդակը փոքր-ինչ ավելի բարձր է՝ 28.1%։ Աղքատ է աղջիկ երեխաների 27.9%-ը։
Մարզերից երկուսում՝ Շիրակում և Տավուշում, երեխաների կեսից ավելին աղքատ են։ Ընդ որում՝ Շիրակում բարձր է նաև մանկական ծայրահեղ աղքատությունը (տե՛ս ինֆոգրաֆիկան)։
Մանկական աղքատության մակարդակը միջինից բարձր է նաև Վայոց ձորում, Արմավիրում, Գեղարքունիքում, փոքր չափով՝ Կոտայքի մարզում։
Մանկական աղքատությունն ամենացածրը Սյունիքի մարզում է։ Առհասարակ, Սյունիքում աղքատության ամենացածր մակարդակն է (ոչ միայն երեխաների, այլև՝ ամբողջ բնակչության հաշվարկով):
Դա կարող է բացատրվել այն փաստով, որ հանրապետությունում միջին աշխատավարձը մարզերից ամենաբարձրը Սյունիքում է (չհաշված Երևանը, որտեղ ամենաբարձրն է), որն էլ իր հերթին պայմանավորված է մարզում հանքարդյունաբերության զարգացմամբ։ Տարբեր ցուցանիշներով ամենախոշոր հանքարդյունաբերական կոմբինատը՝ «Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատ»-ը, գտնվում է Սյունիքում։
Մանկական աղքատությունը միջինից ցածր է նաև Լոռիում, Արարատում, Երևանում և Արագածոտնում։ Որոշ մարզերում ծայրահեղ աղքատ երեխաներ, ըստ Վիճկոմիտեի հաշվարկների, չկան։
Միջինում՝ բազմանդամ ընտանիքներն ավելի աղքատ են։ Եթե Հայաստանում աղքատության մակարդակը, ընդհանուր առմամբ, 21.7% է, ապա ըստ ընտանիքի անդամների թվի՝ այն տատանվում է։
Օրինակ՝ 6 անդամ ունեցող ընտանիքներում աղքատության մակարդակը միջինում կազմել է 27.4%, իսկ 7 և ավելի անդամ ունեցող ընտանիքներում՝ 39%: Այսինքն՝ որքան շատ է երեխաների թիվը (բազմանդամ ընտանիքը ենթադրում է ավելի շատ երեխաներ), այդքան բարձր է աղքատության հավանականությունը։
Վիճակագրական կոմիտեից տեղեկանում ենք, որ 2024 թվականի աղքատության վերաբերյալ տվյալները մեթոդաբանական առումով համադրելի չեն 2022-2023 թթ. տվյալների հետ, սակայն 2020-2021-ի հետ համադրել կարելի է։ 2020 թվականի համեմատ մանկական աղքատության մակարդակը նվազել է 5.9 տոկոսային կետով։
2024 թվականի հաշվարկներով՝ աղքատ է համարվել այն քաղաքացին, որի ամսական սպառումը չի գերազանցել 53 420 դրամը, իսկ ծայրահեղ աղքատ՝ 29 196 դրամը։
Սակայն, աղքատությունը բազմաչափ հասկացություն է։ Այն միայն փողի, եկամտի, ապրանքների կամ ծառայությունների մասին չէ, այլև՝ առողջապահության, սանիտարահիգիենիկ պայմանների, կրթության, սննդի, ջրամատակարարման և այլն։
Դրանց բացակայության պատճառով երեխաները լիարժեք չեն կարողանում օգտվել իրենց իրավունքներից, օգտագործել իրենց ողջ ներուժը և դառնալ հասարակության լիիրավ անդամ։ Այդ երեխաները խոցելի են նաև սոցիալական փոխհարաբերությունների առումով։ Սա արձանագրել է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը՝ 2016 թվականին գնահատելով մանկական աղքատությունը Հայաստանում։
ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի հաշվարկով՝ այդ ժամանակ Հայաստանում երեխաների 64%-ը խոցելի էր՝ ըստ աղքատության երկու և ավելի չափանիշների, որոնց մասին նշեցինք վերևում։
Ըստ ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի ավելի թարմ զեկույցի, որը հրապարակվել է 2024 թվականի հունիսին, աշխարհում մինչև 5 տարեկան գրեթե 181 միլիոն երեխա կամ 4 երեխայից 1-ն ապրում է մանկական պարենային ծայրահեղ աղքատության մեջ, ինչի հետևանքով նրանց մոտ մինչև 50 տոկոսով ավելի է մեծանում սուր թերսնուցման հավանականությունը. սա կյանքին սպառնացող թերսնման ձև է: Ըստ այս զեկույցի՝ Հայաստանում, 2023 թվականի տվյալներով, երեխաների 14%-ն է պարենային աղքատության մեջ ապրում։
Վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ 2024 թվականին բնակչության 5.3%-ի սննդակարգում 70%-ը հացամթերք է և կարտոֆիլ։ Մասնավորապես, խոցելի խմբերում գտնվող և 0-6 տարեկան երեխա ունեցող ընտանիքների 8.9%-ի սննդակարգի 70%-ից ավելին են հացամթերքը և կարտոֆիլը։
Աղքատության թեման քննարկվում և շահարկվում է նաև գալիք՝ 2026-ի հունիսի 7-ի ընտրությունների համատեքստում։ Քաղաքական ուժերը ցանկանում են աղքատներին «փրկել»՝ ինչպես գրեթե բոլոր ընտրություններից առաջ։ Տեսնենք՝ ով և ինչպես է դա պատրաստվում անել։
Բայց, նախևառաջ հասկանանք՝ ինչ էր խոստանում իշխող քաղաքական ուժը և արդյոք կատարել է իր խոստումները։
Ավելին՝ սկզբնաղբյուրում:
