ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը երկուշաբթի օրը Հայաստանի հետ ստորագրել է խաղաղ միջուկային էներգետիկայի ոլորտում համագործակցության համաձայնագիր՝ խոստանալով մինչև 9 միլիարդ դոլարի «հնարավոր ներդրումներ», քանի որ Հարավային Կովկասի այս երկիրը ձգտում է նվազեցնել իր երկարամյա էներգետիկ կախվածությունը Ռուսաստանից։ Այս մասին գրում է Bloomberg-ը։
Նշվում է, որ համաձայնագիրը ստեղծում է իրավական հիմք՝ ամերիկյան ընկերությունների կողմից Հայաստան միջուկային տեխնոլոգիաների, վառելիքի և ծառայությունների արտահանման համար։ Այն ամերիկյան ընկերություններին հնարավորություն է տալիս մասնակցել խորհրդային կառուցված Մեծամորի ատոմային էլեկտրակայանի փոխարինման մրցույթին, որը ներկայում ապահովում է երկրի էլեկտրաէներգիայի մոտ 40 տոկոսը՝ փոքր մոդուլային ռեակտորներով։
«Սա ճանապարհ կբացի ամերիկյան և հայկական ընկերությունների համար՝ քաղաքացիական միջուկային էներգետիկայի նախագծերի շուրջ գործարքներ կնքելու համար։ Սա նշանակում է մինչև 5 միլիարդ դոլարի սկզբնական ամերիկյան արտահանում, գումարած լրացուցիչ 4 միլիարդ դոլար երկարաժամկետ աջակցության՝ վառելիքի մատակարարման և տեխնիկական սպասարկման պայմանագրերի միջոցով», — Երևանում կայացած ճեպազրույցում հայտարարել է Վենսը։
«Սա փոխշահավետ դասական իրավիճակ է թե՛ Հայաստանի, թե՛ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների համար։ Սա նշանակում է իմ երկրի էներգետիկ անվտանգության ամրապնդում, Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության ամրապնդում, ինչպես նաև բազմաթիվ նոր աշխատատեղերի ստեղծում», — հավելել է ԱՄՆ փոխնախագահը։
Շատերը այս հայտարարությունը ընկալեցին որպես 9 միլիարդ դոլարի ներդրման մասին տեղեկատվություն, սակայն սա ներդրում չէ դասական իմաստով (երբ ինչ-որ մեկը գալիս է, իր գումարը ներդնում քո բիզնեսում՝ շահույթ ստանալու համար)։
Փորձենք հասկանալ՝ ինչ նկատի ուներ ԱՄՆ փոխնախագահը։
Խոսքը մեծածավալ առևտրային գործարքի մասին է։ Հայաստանը հանդես է գալիս որպես գնորդ, իսկ ԱՄՆ-ը՝ որպես վաճառող։
Երբ Վենսը խոսում է «ԱՄՆ-ից արտահանման» մասին, դա նշանակում է հետևյալը․
Ամենակարևորն այն է, որ պետք է հասկանալ՝ ԱՄՆ-ը Հայաստանին 9 միլիարդ դոլար չի նվիրում։ Խոսքը երկկողմ խոշոր առևտրային համաձայնության մասին է։ Պարզ ասած՝ Հայաստանը ԱՄՆ-ից ձեռք է բերելու նորագույն տեխնոլոգիաներ՝ իր էներգետիկ անվտանգությունն ապահովելու համար։
Գումարները մնում են ԱՄՆ տնտեսությունում. Այս 5 միլիարդ դոլարը չի փոխանցվում Հայաստանի կառավարությանը։ Հայաստանը (կամ նախագծային ընկերությունը) այդ գումարով գնում է ամերիկյան տեխնոլոգիաներ, սարքավորումներ և ծառայություններ։ Այսինքն՝ այդ միջոցները վճարվում են ամերիկյան գործարաններին և ինժեներներին, որոնք արտադրում են ռեակտորները։
Ինչ շահ ունի Հայաստանը
Գործող ատոմային էլեկտրակայանը չի կարող անվերջ աշխատել։ Վենսի առաջարկած տեխնոլոգիան թույլ է տալիս Հայաստանին ձեռք բերել սեփական հզոր և ժամանակակից էլեկտրաէներգիայի աղբյուր։ Սա նշանակում է երկրի էներգետիկ կախվածության զգալի կրճատում։
Հայաստանը ստանում է ակտիվ. Փողի փոխարեն Հայաստանը ստանում է պատրաստի բարձր տեխնոլոգիական կայան (փոքր մոդուլային ռեակտորներ)։ Սա «ներդրում» է այն իմաստով, որ ԱՄՆ-ը տրամադրում է տեխնոլոգիաների հասանելիություն։
4 միլիարդ դոլար սպասարկման համար. Սա նույնպես ծառայությունների արտահանում է։ Հայաստանը վճարելու է ամերիկյան ընկերություններին վառելիքի և սպասարկման համար, իսկ փոխարենը խոստացվում է համակարգի կայուն աշխատանք տասնամյակների ընթացքում։
Ինչու է սա անհրաժեշտ ԱՄՆ-ին
Վենսը բացահայտ ասում է, որ այս գործարքը շահավետ է նաև Ամերիկայի համար, քանի որ ԱՄՆ-ը վաճառում է իր արտադրանքը՝ գտնելով խոշոր իրացման շուկա։ Քանի որ սարքավորումները արտադրվելու են ԱՄՆ-ում, այնտեղ ստեղծվելու են նոր աշխատատեղեր։ ԱՄՆ-ը նաև ամրապնդում է իր դիրքերը տարածաշրջանում՝ դառնալով Հայաստանի գլխավոր էներգետիկ գործընկերը։
