11 03 2016

Քննարկում. Հարկային արտոնություններն ընդդեմ ներդրումների



Մարտի 3-ի նիստում կառավարությունը որոշում ընդունեց «Յուքոմ» ընկերությանը հարկային արտոնություն տրամադրելու մասին:

Շատ տնտեսագետներ համարում են, որ մեկ ընկերության առանձնացնելն ու արտոնություն տալը մեծ խնդիրներ կստեղծի մյուս մրցակիցների համար: Բացի այդ, նման արտոնությունների տրամադրումը հակասում է ներդրումները խրախուսելու ուղղությամբ հռչակված քաղաքականությանն ու երկրի նախագահի հայտարարություններին:

Հայաստանի կառավարության՝ արտոնություն տրամադրելու մեխանիզմները որքանո՞վ են արդարացված, ինչի՞ կհանգեցնի «Յուքոմ» ընկերությանն արտոնություն տրամադրելը, ինչպիսի՞ տպավորություն կարող է ստեղծվել օտաերկրյա պոտենցյալ ներդրողների մոտ: Կառավարության հիշյալ որոշմանը, դրա հնարավոր հետևանքներին, դաշտում առկա իրավիճակին ու հնարավոր զարգացումներին ենք անդրադարձել Yerevan.Today-ի տաղավարում հերթական քննարկմանը, որին մասնակցում են ԱԺ պատգամավոր Միքայել Մելքումյանը և տնտեսական լրագրող Հայկ Գևորգյանը:

Գևորգ
Ավչյան

լրագրող

Միքայել
Մելքումյան

ԱԺ պատգամավոր

Հայկ
Գևորգյան

լրագրող

Սևակ
Հակոբյան

գլխավոր խմբագիր

 

Ներկայացնում ենք հատվածներ քննարկումից:

Հակոբյան Վերջերս Կառավարությունը որոշում ընդունեց՝ «Յուքոմ» ընկերությանը երեք տարով հարկային արտոնություններ տալու մասին, որոշ ապրանքատեսակներ ներկրելիս ավելացված արժեքի հարկի վճարումը հետաձգելու մասին: Խոսենք դաշտի մասին, ներդրումային քաղքականությունը մեր երկրում ինչպիսի՞ն է: Ո՞ր դեպքում են Հայաստանում արտոնություն տալիս: 

Ավչյան Եվ ի՞նչ խնդիրներ ենք փորձում լուծել արտոնություններ տալով:

Մելքումյան Ներդրումների թեման շատ արդիական է, հատկապես հիմա, երբ Հայաստանը զրկված է ներդրումներից: Այս դեպքում խոսքը գնում է ավելացված արժեքի հարկի` երեք տարով հետաձգման մասին: Այդ օրենքը, եթե չեմ սխալվում, ընդունվել է 2009 թվականի սկզբին, այն ժամանակ, երբ մեկ դոլարը 307 դրամ էր և դա մեկ միլիոն դրամի համարժեք դրամ էր: Ես նաև այդ օրենքի հեղինակն էի, որ 300 միլիոնի շեմը իջեցվեց 200 միլիոնի: Իսկ հիմա դա էլ է հանված, այսինքն, շեմ գոյություն չունի: Օրենքը սահմանում է` որ պայմաններում տալ արտոնություւներ, բայց կոնկրետ բիզնես նախագիծը քննարկում է Կառավարությունը: Ինչ վերաբերում է ներդրումներին: Ես կարծում եմ, որ ցանկացած ներդրումային հնարավորություն մենք պետք է փայփայենք, որովհետև ներդրումները կատաստրոֆիկ ցածր մակարդակի վրա են: Այսօր շատ խոշոր ընկերություններ, որոնք ունեն շուկայի մեծ հատվածներ, կքված են վարկերի տակ և ցանկացած պահի կարող են հեռանալ դաշտից: Դրա համար Կառավարությունը ներդրմանը արտոնություններ տալուց պետք է դիտարկի ոչ թե հատվածաային, այլ ամբողջ տեխնոլոգիական շթղան: Ինչքանո՞վ այդ ներդրումը արդյունավետ կլինի և իր հետ միասին կաշխատեն նաև այլ ընկերություններ: Ինչ վերաբերում է կոնկրետ այս դեպքին, կոնկրետ ընկերությանը արտոնություն տալուն, իմ կարծիքով պատեհ չէ բիզնեսի վարման տեսանկյունից: Դրա ազդեցությունները պետք է կարողանալ ճիշտ գնահատել:

Գեվորգյան Հայաստանում բիզնեսը սերտաճած է իշխանության հետ: Այստեղ չենք կարող անուններ չտալ: Դուք նշեցից 2009-ի օրենքը և դրանից բխող Կառավարության 2011–ի որոշումը: Այստեղ սահմանված են տասը չափանիշներ, որոնց համապատասխանելու դեպքում ընկերությունը կարող է ստանալ արտոնույուններ: Այդտեղ ամենաշատ բալը ստացվում է, եթե ընկերությունը պատրաստվում է իր արտադրանքը արտահանել: Յուքոմի դեպքում չունենք արտահանում, ունենք ներքին շուկայում ծառայության մատուցում: Կա նաև մուլտիպլիկատիվ էֆեկտ տնտեսության վրա, որոշակի ազդեցություն կա, բայց դա զգալի չէ: Կա նաև կետ մրցակցային առավելության մասին, այսինքն ինքը ստանա մրցակցային առավելություն Հայաստանի սահմանեերից դուրս` այլ երկրների հետ մրցակցելիս: Ստացվում է, որ այդ երեք կետով առնվազն, Յուքոմը չի համապատասպանում: Ստացվում է, որ պետությունը շուկայում գործող մի քանի ընկերություններից հովանանվորում է կոնկրետ մի ընկերության: Ասել, որ սա պատահական է, չարժե, որովհետև Յուքոմի սեփականատերերը ֆինանսների նախարար  Գագիկ Խաչատրյանի հարազատներն են:

Մելքումյան Նախ արձանագրեք, որ այս ներդրումից վնաս չկա, դա հակապետական չէ: Պետք է հասկանալ` ներդրման արդյունքում այն միջավայրը որ պետք է ստացվի, այսինքն դրա անուղղակի արդյունքը, որ Հայաստանում պետք է լինեն ժամանակակից ինտերնետային ենթակառուցվածքներ, պե՞տք է, թե՞ պետք չի: Այլ ներդրողների համար էֆեկտ կա՞, թե՞ ոչ: Պետք է հասկանալ` աշխատատեղ ավելանալու՞ է, թե՞ ոչ, ներդրումից հետո հարկերը շատանալու՞ են, թե՞ ոչ: Այդ ամենը պետք է նայել և հասկանալ:

Ավչյան Հիշենք նաև նախագահի հայտարարությունը ներդրումների մասով, որ պետք է փայփայել Հայստանում յուրաքանչյուր ներդրում, պետք է նաև օրենսդրական փոփոխություններ լինեն: Այս դաշտում բջջային կապի ծառայություններ մատուցող ընկերություններից «ԱրմենՏել»-ը և «ՎիվաՍել-ՄՏՍ»-ը օտարերկրյա կապիտալով աշխատող ընկերություննեւր են: Այս դեպքում, երբ պետությունը մեկին տալիս է արտոնություն, արդյո՞ք մյուս երկուսի համար չի ստեղծվում հակամրցակցային միջավայր, և արդյո՞ք մի նոր ընկերություն, որ պատրաստվում է Հայստանում ներդրում անել, չի՞ զգուշանա հայկական շուկա մտնելիս:

Մելքումյան Հարցը տեղին է: Բոլոր տիպի արտոնություններ տալը, բոլոր տիպի ծրագրեր հաստատելը Կառավարության կողմից պետք է լինի թափանցիկ: Դրա համար պետք է լուրջ վերլուծական աշխատանք տանի Կառավարության թիմը և ասի, որ քննարկել են և եկել այն համոզման, որ  մրցակցային հարաբերությունները չեն խաթարվում:

Ավչյան Այստեղ մեկ խնդիր էլ կա:  Մրցակցային իրավիճակը գնահատող պետական երկու կառույցները` Հանրային ծառայություները կարգավորող պետական հանձնաժողովը` սակագների մասով և Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովը` մրցակցային հարաբերությունների մասով, դեռևս չէին տվել իրենց արձագանքը: Դրա համար վարչապետը նշեց, որ եթե բոլորի կարծիքները չլինեն, ինքը չի ստորագրի: Այսինքն չկա այն գնահատակնաը` արդյո՞ք մրցակցային հարաբերությունների վրա ազդում է դա, թե՞ ոչ: 

Մելքումյան Այսինքն` մենք արձանագրում ենք, որ պետք է հասարակությանը թափանցիկ ներկայացվի տարբեր պետական լիազորված մարմինների վերաբերմունքը, որպեսզի հասարակությունն իմանա, թե պետությունն ինչ վերաբերմունք է դրսևորում:

Գեվորգյան Ես այստեղ համաձայն չեմ, որ ներդրումները պետք է փայփայենք ու գուրգուրենք, ո'չ, կարծում եմ, որ մենք ներդրումների համար պայմաններ պիտի ստեղծենք, բայց անհատական ներդրողին ինչ-որ լավ վերաբերվել, ասել` եկե'ք, ինչ կլինի և այլն, այսքան էլ ձեզ արտոնություններ... ո'չ, ընդամենը դաշտը պիտի լավը լինի: Ընդհանրապես ասած` եթե շատ տեսական վերցնենք, սահմանի վրա ԱԱՀ-ի վճարումը սարքավորումներ ներկրելու համր ընդհանրապես աբսուրդ է...

Ավչյան Թող հանեն բոլորի համար, ինչո՞ւ մեկին արտոնություն տան` մնացածներին չտան:

Գեվորգյան Այո, այդ ինչո՞ւ  խոշոր ներդրողը գնում է, 20 հատ հաստոց է ներկրում, որ պետք է գրիչ արտադրի, իսկ անհատ ձեռներեցը, որ միայն մեկ հաստոց է բերում, որ էլի պետք է գրիչ արտադրի, ինչո՞ւ պիտի 20 հատ ներկրողին առավելություն տանք` նա արդն իսկ իր մասշտաբի էֆեկտի հաշվին առավելություն ունի: Ամեն դեպքում եթե հարկային արտոնություն քննարկելու հարց կար, կարծում եմ, եթե սարքավորումների մասին է խոսքը, իհարկե այդ մեխանիզմները հստակ սահմանելը դժվար է, բայց եթե խոսքը սարքավորումներ ներկրելու դեպքում սահմանին ավելացված արժեքի հարկը հետաձգելու մասին, այդ դեպքում պիտի ազատվի ամենափոքրը, այլ ոչ ամենամեծը: Ամենամեծն արդեն իսկ ունի իր առավելությունները, իր մասշտաբի էֆեկտի հաշվին իր ինքնարժեքն արդեն իսկ ցածր է և այլն: Հիմա, մենք գնում ենք այդ առավելություններն էլ ավելի մեծացնելու ճանապարհով: Իսկ ինչ վերաբերում է հարցին, որ պետությունը կարծես թե չի տուժում, քանի որ երեք տարով հետաձգում է այդ հարկատեսակի վճարումը ու միևնույն է` պետք է ստանա 3 տարի հետո, դա այդքան էլ այդպես չէ: Օրինակ` տվյալ դեպքում խոսքը 3,5 միլիարդ դրամը հետաձգելու մասին է, 3,5 միլիարդ դրամ ուշ է ստանալու: Հիմա հասկանանք` պետությունն ի՞նչ է անում, երբ առաջանում է արագ ծախսեր անելու անհրաժեշտություն` պետական կարճաժամկետ պարտատոմսեր է թողարկում ու այդ գումարներն այդպես հայթայթում...

Մելքումյան Ես իհարկե ծանոթ չեմ բիզնես-ծրագրին, բայց եթե ինքը մեկ կամ կես տարի հետո սկսելու է գործել, երբ սկսեց գործել, նրա շրջանառությունը ավելանալու է, ու նա սկսելու է հարկեր մուծել: Այիսնքն` դա համադրենք 3,5 միլիարդ հետաձգվածի հետ ու տեսնենք, թե ինչ է ստացվում. Մենք չունենք չէ՞ ինֆորմացիա, թե նրա շրջանառությունն այդ ներդրման արդյունքում ինչքան է մեծանալու... ես ոչ մեկի փաստաբանը չեմ, տեղյակ չեմ, բայց ամեն դեպքում, տեսնենք, թե  երբ այդ 3,5 միլիարդը համադրում ենք նրա մուծած սոցվճարների, հարկերի և այլնի հետ, ի՞նչ տարբերություն է տալիս, ու այդ հետաձգվածի տոկոսը:

Գեվորգյան Թո'ղ հաշվեն, բայց նման հաշվարկ չի ներկայցվել, ու եթե վերցնենք իդեալական մակարդակում այդ 3,5 միլիարդ ծախսերը հանելու համար պետությունը պետք է գնա պետական կարճաժամկետ պարտատոմսերի թողարկման ու տոկոսագումարներ վճարի, ու պատկերացնենք, որ բոլոր ներդրումների համար մենք նման հաշվարկներ պետք է անենք: Հիմա առանձին ներդրողին կանչում ենք ու նստում-հարցնո՞ւմ, թե ներդրումային ծրագիրդ մի հատ ցույց տուր, տեսնենք՝ ինչ ես ուզում անել... պետք է ամբողջ ներդրումային դաշտի համար անել և անհատ ու առանձին դեպքերի համար արտոնություններն ընդհանրապես պետք է բացառել:

Հակոբյան Նախորդ տարի «Օրանժը» դուրս եկավ շուկայից:  «Օրանժը» դիտարկենք ոչ միայն որպես այս ոլորտում ծառայություններ մատուցող ընկերություն, այլ այն դրսի կապիտալ էր, Հայաստան էր բերում ֆրանսիական մշակույթ ու ամեն դեպքում մեծ ընկերություն էր: Հիմա` թե ինչու չդիմացավ մրցակցությանը, սա հարցի մի կողմն է` շատ են խոսում հարկային ռեպրեսիաների մասին, գերավճարներ վճարելու մասին և այլն. Ավելի լավ չէ՞ր պետությունն արտոնություն տար «Օրանժին» ու չթողներ որ այն ձախողվեր...

Գեվորգյան Հարց է` եթե «Օրանժը» ժամանակին դիմեր ու ասեր` ես ուզում եմ 4G ցանց ներդնել Հայաստանում, ֆինանսների նախարարությունը դրական եզրակացություն կտա՞ր: Ես խիստ եմ կասկածում: Բայց հենց «Օրանժը» կլանվեց «Յուքոմի» կողմից, վերջինս ստացավ այդ արտոնությունը: Խնդիրը հենց դա է` դա շատ ավելի մեծ վնաս է հասցնում ներդրումային դաշտին, քան կոնկրետ ընկերությանը արտոնություն տալ-չտալը:

Մելքումյան Հայաստանի պոտենցիալ ներդրումային ռիսկերը դիտարկենք օտարերկրյա ներդրողների տեսանկյունից, ենթադրենք, թե օտարերկրյա ներդրող ես և ուզում ես ներդրում անել, փորձառու ներդրողը վարձում է արհեստավարժ մասնագետների կամ կազմակերպությունների ու դինամիկայի մեջ նայում է` Հայաստանն այսպիսի երկիր է` քաղաքական ու տնտեսական այսպիսի համակարգերով, ժամանակի ընթացքում ի՞նչ օտարերկրյա ներդրողներ կան ու եղել են, ի՞նչ դրդապատճառներով են նրանք դուրս եկել, կամ ինչպե՞ս են գործում մինչև հիմա, և ի՞նչ ռիսկեր կան: Բնականաբար, Հայաստանն այնպիսի  երկիր է, որտեղ կան արտաքինից երևացող, այսինքն` ձևակերպված ռիսկեր` հարկային քաղաքականության փոփոխություններ` օրենքների, հարևանների հետ կոնֆլիկտային վիճակ, դատաիրավական համակարգը և այլն, և կան անձնավորված ռիսկեր: Ես այն գործիչներից եմ եղել, որ միշտ խուսափել եմ անձնավորված գնահատականներ տալուց, որովհետև ամեն մի խոսք պետք է պատասխանատու ռեժիմի դաշտում հակափաստարկներ էլ ընդունես, և կան ռիսկեր, որ իրենք էլ են գնահատում և տեսնում են` անձնավորված, չձևակերպված ռիսկերի մասին է խոսքը: Ելնելով այդ ռիսկերից` մարդը որոշում է` այստեղ ներդրում անի՞, թե՞ չանի: Եթե իրենց ուսումնասիրության արդյունքում այդպիսի չձևակերպված ռիսկերը 25-30 տոկոսից արդեն անցնում են, նրանք արդեն մոտ էլ չեն գալիս:   Ցավոք սրտի` Հայաստանում, այո', այդ դրսի ներդրողների աչքերով որ նայում ենք, այնպիսին է իրավիճակը, որ դրսի ներդրողների համար այդ չձևակերպված, չերևացող, բայց իրենց հայտնի ու տեսանելի ռիսկերն այնպիսին են, որ դա վստահություն քիչ է ներշնչում:

Գեվորգյան Հիմա նայենք` «Յուքոմին» արտոնություն տալը ավելացնո՞ւմ է այդ ռիսկերը, թե՞ նվազեցնում. Դրսի ներդրողը գալիս ու տեսնում է` դաշտում կա երեք տնտեսվարող, երեքից երկուսը չեն ստացել արտոնություն, այլ արտոնություն ստացել է այն ընկրերությունը, որը ֆինանսների նախարարի` ամենազդեցիկ պաշտոնյաներից մեկի հարազատին է պատկանում...

Մելքումյան Դիմել են` չե՞ն ստացել

Ավչյան Չգիտենք` դիմել են, թե ոչ, ու չենք կարող ասել, որ եթե դիմեին, ինչ կստանային, բայց էկոնոմիկայի նորանշանակ նախարար Արծվիկ ՄԻնասյանը մեզ հետ զրույցում հավաստիացերց, որ եթե մյուս երկու ընկերություններն էլ ներկայացնեն նման ծրագիր ու դիմեն արտոնություն ստանալու համար, ոչ մի խնդիր չկա` կարող են դիմել: Բայց եկե'ք մենք հարցին մոտենանք այլ տեսանկյունից` ժամանակին իրենք այդ ներդրումներն արել են, այդ ցանցերը տեղադրել են, դեռ մի բան էլ սահմանին մուծել են ԱԱՀ-ի կանխավճարներ, ու արդեն հսկայական կանխավճարներ են կուտակել` օրինակ` 3 տարվա գերավճարներ են կուտակել, հիմա նրանք ինչո՞ւ պետք է դիմեն արտոնության, եթե այդքան գերավճարներ ունեն կուտակված, եթե նրանք չունեն այդ խնդիրը, չունեն այդ ծրագիրը, քանի որ արդեն արել են ու արել են ոչ արտոնյալ պայմաններով:

Մելքումյան Եթե պարզվի, որ այդ ներդրում անելը բխում է մեր պետական շահերից՝ նոր աշխատատեղեր, ծառայությունների աճ, հարկերի ավելացում ներդրումից...

Հակոբյան Պարոն Մելքումյան ինքը իր աշխատողներին կրճատում է, հետո հետ է բերում, այ  քեզ նոր աշխատողներ:

Մելքումյան  Ցավոք սրտի մեր հանրապետությունում այնքան լավ օրենքներ կան, որի պայմանը չկա, որ գործի: Մի շատ լավ օրենք ունենք, որ եթե դու նոր աշխատատեղեր ես բացում, այդ նոր աշխատատեղերի ստեղծման և դրանց հավասարեցված աշխատավարձերի չափով քո շահութահարկի 30 տոկոսի չափով կարող ես քիչ մուծես: Չի աշխատում: Եթե սա մեռած օրենք է, նայենք՝ ինչն է վատ, դա քննարկենք: 

Ավչյան Մրցակցային հարաբերությունների մասին: Եթե նայում ենք ինչ սարքավորումներ պետք է ներմուծի ընկերությունը, նաև 25.000  բջջային հեռախոսի մասին կա գրված, բայց ոչ պաշտոնապես խոսակցությունների մակարդակով խոսվում է 500.000 հեռախոսների ներկրման մասին: Փաստորեն քար է նետվում  բջջային հեռախոսների ներկրմամբ և վաճառքով զբաղվողների բոստանը: Այն դեպքում, եթե անգամ մեկ հեռախոս ես ներկրում, սահմանի վրա  ավելացված արժեքի հարկ են ուզում:

Մելքումյան Ես իհարկե ձեր մտահոգությունները կիսում եմ: Դուք լայն պրոբլեմ եք դնում:

Հակոբյան  Խնդրում եմ, շատ կարճ ասեք, նման արտոնություններ տալը ի՞նչ իրավիճակի է  հանգեցնելու շուկայում:

Գեվորգյան Ես մնում եմ այն կարծիքին, որ եթե տվյալ ոլորտում կան մի քանի խաղացողներ, եթե արտոնություն է տրվում՝ պետք է տրվի բոլորին: Պետությունը արհեստական հովանավորչություն չպետք է իրականացնի:

Մելքումյան Ես կինոնկարը սև-սպիտակ չեմ դիտում, գույնզգույն եմ դիտում: Ցավոք սրտի, Հայաստանը այն փուլում է գտնվում, որ խաթարված է ամեն ինչը և Կառավարությունը փորձում է  փոքրիկ հրդեհներ հանգցնելով, իհարկե դրան էլ եմ դեմ, բայց վիճակը փրկել: Կարծում եմ արտոնություններ ճգնաժամային վիճակներում տալիս են, բայց դա պետք է հիմնավորվի:

Գեվորգյան Եկեք իրականացնենք նորմալ տնտեսական քաղաքականություն ու տեսնենք՝՞ ինչ կլինի: Կարող՝ է այս ամենի կարիքը չլինի:

Մելքումյան Մենք այն փուլում ենք, որ ուզում ենք, բայց չենք կարողանում:

Հակոբյան Վաղը եթե «Յուքոմը» խախտի պայմանվորվածությունը, ինչի համար արտոնություն է  ստանում, պետք է գործի անցնի ՏՄՊՊՀ-ն, Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը: Հիմա դուք հավատու՞մ եք, որ խախտելու դեպքում այս կառույցները կարող են պատժամիջոցներ կիրառել:

Ավչյան Լավ կլիներ, որ արտոնություն տային ու դրանով բարելավեին մրցակցային միջավայրը:

Գեվորգյան Հովանավորչությունը ինքն արդեն կոռուպցիա է:

Մելքումյան  Անհատական հարցեր պետք չէ քննարկել, համաձայն եմ:

Գեվորգյան  Եթե մեկը գնա, շաքար կամ բանան ներկրի Հայաստան ու մրցկացի այստեղ վաճառվողի հետ,  միանգամից մթնոլորտ կփոխվի:

 

Թեմայի մասին մանրամասն տես նաեվ`

 



* Հարգելի ընթերցող, մեր տեքստերում վրիպակ գտնելու դեպքում, խնդրում ենք սեղմել «Ctrl+Enter» կոճակները, և բացվող պատուհանում նշել այդ մասին. այնուհետև հաստատել` սեղմելով «Ուղարկել» կոճակը

Orphus համակարգ